Hē En Athēnais Archaiologikē Hetaireia   [Hrsg.]
Archaiologikē ephēmeris: periodikon tēs en Athēnais Archaiologikēs Hetaireias — 1919

Seite: 26
Zitierlink: i
http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/aephem1919/0038
Lizenz: Creative Commons - Namensnennung - Weitergabe unter gleichen Bedingungen
facsimile
26 Παλαιά Χριστιανική Βασιλική Ιλισοϋ, νπό Γ. Σωτηρίου.

α13 1919

μένη ή είχε πηχθή έπϊ των ερείπιων αύτής παρεκ-
κλήσιον 1.

Ή μελέτη των ανωτέρω πηγών επεισεν ήμας,
ότι ύπ' ούδενος μαρτυρεΐται σαφώς το ήμέτερον
κτίσμα' μόνον εις είκασίαν τινά δύναται τις να
καταφυγή έπί τοΟ Ανωνύμου της Βιέννης στηρι-
ζόμενος, ην παραθέτομεν ενταύθα ώς την μάνην
πεοι του ημετέρου μνημείου μαρτυρίαν. Ο Ανώ-
νυμος, ήτοι τό ύπό του Μύλλερ .άνευρεθέν τοπο-
γραφικον περί των Αθηνών σημείωμα έν Κώδικι
τοΟ ΙΕ' αιώνος, λέγει, ότι «προς νότον τοΰ 'Ολυμ-
πιείου εστίν οίκος Βασιλικός πλην (πολύ) ωραίος,
εις όν κατερχόμενος ό Δούξ κατά καιρόν εις εύω-
χίαν έκινεΐτο' έκεΐ έστι καϊ νεάκρουνος πηγή, ή
Καλλιρρόη, εις ήν λουόμενος άνήρχετο εις τό τέ-
μενος της "Ηρας λεγόμενον καϊ προσηύχετο" νυν
δέ μετεποιήθη εις Ναόν της Τπεραγίας Θεοτόκου

1 Βΐνε άληθώς παράδοξα οσα ό Πιττάκης έν ΑΕ, 1854σ. 221
κ. έ . λέγει περί της ημετέρας Βασιλικής· ό Π. δηλ. παρανοήσας τους
λο'γους τοΰ 8ρθΠ και ^/ΊίθΙβΓ ττΐρΐ της ίπί τοΰ Ίλισοΰ γεφύρας
της άγούσης ε!ς τό Στάδιον (νΌ}Γ3£6 ά'ΙΙβΗβ βίο. ΪΆΪΙ 3ΠΧ
31111688 1675 κα! 76, τοπι. II, 1724, σελ. 122, ένθα προστίθεται
οτι «Π α (δηλ. 1β ροιιί & 3 ατοβάββ) 40 ρϊβάβ άβ Ιβγ^θ, οβ
ςιιί (ΙοιιηοΪΓ αβββζ ά' βδρβοβ ροιη· γ ββΙΙΪΓ ιιη ΜοηβδΙβΓθ
<3β Κβ1ί§ϊβυ8β8, ς-υί ΡβΜηάοηηβΓβηΙ άβ8 ςιΐΘ Ιββ Τιιιόβ
ίαΐ'βηΐ ιηβΐίΓβδ ά'ΑΗίβηβΒ ·)), νομίζει οτι πρόκειται περί της
Βασιλικής της νησΐδος έν ώ είνε γνωστόν, ότι έπ' αυτής της γεφύ-
οας ύπήρ'/ε τμήμα ήρειπωμένης γυναικείας Μονής, έπί της όποιας
μάλιστα εν ετος πρότερον (τω 1674) ό περιηγητής Οοΐ'ΠβΗο Μβ^ΠΪ
παρετήρησι τό οίκόσημον των ΑοοίΕ]ΐιθ1ϊ (πρβλ. Οοπι. Μα^πϊ,
Κβΐ3ΖΪ0Πθ <3βΠ3 0Ϊ13 (1ί Αίβηβ σελ. 49). Όπωσδήποτε αί πλη-
ροφορίαι τοΰ Πιττάκη περί τοΰ ημετέρου Ναοΰ άποβαίνουσι ση'μερον
πολυτιμότατοι, καθόσον γράφει, ότι εΐδεν εις τάς ημέρας του (πρά
της έλλην. επαναστάσεως) μέρη των τοίχων της Βασιλικής της νησΐ-
δος, ά'τινα ήσαν κεκαλυμμένα δι' όρθομαρμαρώσεως' τό Μαρτύριον
τοΰ Λεωνίδη ερμηνεύει ώς «μυ/όν τοΰ Ελευσίνιου» διότι τοΰτο τοπο-
θετεί έν τη νησϊδι' την καταστροφήν τοΰ ήρειπωμένου Ναοΰ αποδίδει
εις τον κατά τα τέλη τοΰ ΙΗ' αιώνος « άγριον καϊ βάρβαρον τύραννον
τών Αθηνών Χατζή - Άλήν (τόν Χασεκήν), όστις κατέστρεψε τους
τοί/ους τοΰ Ναοΰ, οπον οί χριστιανοί οννήρχοντο ώς εις παρεκ-
κλήοιον, ίνα λάβη τήν ΰλην πρός οίκοδομήν τοΰ περιτοιχίσματος της
πόλεως »· τέλος παραθέτει καϊ έπιγραφήν πλακός, ήτις προσθέτει, ότι
μετεκομίσθη έκ τοΰ ί. βήματος τοΰ Ναοΰ και διέσωζε δίστιχον έπι-
γραφήν «ής μόνον τό: και Θεοδόσιος ό μικρός: άναγινώσκεται, τών
άλλων γραμμάτων άμυδρώς φαινομένων». Εις τάς πληροφορίας τοΰ
Πιττάκη, ώς γνωστόν, δεν άπεδόθη κατ* άρχάς σημασία, πλεϊσται
δέ παραποιήσεις τώ κατελογίσθησαν, αν και επισταμένη έρευνα τών
πραγμάτων βαθμηδόν όλως τουναντίον αποδεικνύει. Επί τοΰ προκει-
μένου ούδένα λόγον έχομεν ν'άπιστήσωμεν εις τά λεγόμενα άνθρω-
που ζήσαντος έγγύς τών πραγμάτων και μόνον παρ-ιτηροΰμεν, οτι ή
απολεσθείσα επιγραφή ήδύνατο να εϊνε πολύ μεταγενεστέρα, δι' ής διε-
σιόθη ή περί της κτίσεως τοΰ Ναοΰ ύπό της συζύγου Θεοδοσίου του
Β' Άθηναίδος παράδοσι;.

ύπό τών ευσεβών» *· κατά τήν μαρτυρίαν ταύτην
τοΟ Ανωνύμου ό ωραιότατος Βασιλικός οίκος, εις
όν (ήτοι πλησίον τοΰ όποιου, όπου οί Κήποι τών
αρχαίων οί μεταβεολημένοι πιθανώτατα εις δασύλ-
λιον έπϊ τών βυζαντινών καϊ φραγκικών χρόνων <-*)
ό άγνωστος Δούς", ύπό τόν όποιον πολλοί έπίστευ-
σαν ίνα τών Αοοί&μιοΠ εύωχεΐτο, εϊνε ίσως ό
Ναός τής νητΐδος τοΰ ΊλισοΟ, όστις διετήρησε τό
όνομα Βασιλικός οίκος, ένεκα'τοΟ ρυθμού του" τό
όνομα Βασιλική έπϊ τών χρόνων του Ανωνύμου
ήτο ασφαλώς άκατάληπτον καϊ ή λαϊκή φαντασία
τον δια λαμπρών ψηφιδωμάτων καϊ όρθομαρμαρώ-
σεως ήρειπωμένον Ναόν μετεποίησεν εις Βασιλικον
οίκον ό δε Ανώνυμος διασώζει τήν ρερομένην
εις τά στόματα τοΟ λαοϋ παράδοσιν περϊ τοΟ φράγ-
κου δουκός, όστις συνείθιζεν εις τό τότε δασώδες,
ώς είπομεν, μέρος τοΟτο τών Αθηνών νά μετα-
βαίνη κατά καιρούς καϊ νά κινήται εις εύωχίαν.
Τά λεγόμενα κατωτέρω περί τοΟ τεμένους τής
"Ηρας, τοΟ μεταποιηθέντος εις Ναόν τής Θεοτόκου
καϊ κειμένου παρά τήν Καλλιρρόην, άναφέρονται
εις τήν «Παναγία 'ςτήν Πέτρα», τήν κειμένην
νοτιώτερον τής άγ. Φωτεινής, ήν περιέγραψεν Ό

2 Βλέπε τό άναδημοσιευθέν κείμενον τοΰ Ανωνύμου, έν Καμ-
πούρογλου, Μνημεία ίστ. Αθηναίων, Λ'. σελ. 92 κ. έ.
|$ Βλέπε Β3βιη, μτφρ. έν Καμπ. έν. άν. Α' σ. 207.

4 "Ισως έκ τούτου πρέπει νά έξηγηΟή και ή μέν ρι σήμερον επικρα-
τούσα ονομασία Φραγκομυνάστηρο, ή προελθοΰσα έκ συγχύσεως τών
αληθώς συγκρουμένιυν πληροφοριών, ας δίδουσιν οί περιηγηταί πεοί
τών χριστ.μνημείων τής Πέτρας, ώς λέγεται ό άνωθεν τής χερσονησΐ-
δος λόφος· φράγκοαονάστηρο έκαλεΐτο πάντως τό κτίσμα τό φέρον τό
οίκόσημον τών Αοοϊβΐΐΐοΐί έπί τής πρό τοΰ Σταδίου γέφυρας· άλλα
τό όνομα τούτο αποδίδεται ύπό τίνων και εις τήν ήμετέραν Βασι-
λικήν, μολυσμένη δε έλέγετο, ένεκα τής γνωστής λετουργίας τοΰ
Νοϊηΐβΐ, και ή Παναγία 'ςτήν Πέτρα-οτι όμως τό ήμέτερον κτίσμα
ουδέν έχει οραγκικόν ϊν_νος άπέδειξεν ή'δη ό Σκιάς έν Πρακτ. ΛΕ.
1893 σ. 124 σημ. 3.

5 Τό λεγόμενον χρονικόν τοΰ Ανθίμου ή τ Αναργύρεια απο-
σπάσματα μνημονεύουσι Βαοιλικήν 'Εκκλησίαν («τω έτει τούτος—
1601 ή ώς άλλοι συμπληροΰσι 1651 ή 1751—-μέγας σεισμός έγέ-
νετο και ή Βασιλική έκκλησία έρράγη κλπ.»), υπό τήν δποίαν ό Λάμ-
προ; έν Μικταϊς σελίσι σ. 533 και 542 έ?έόαλε τήν ήμετέραν Βασιλικήν
ό δε Καμπούρογλου; έν Ιστορία τών Αθηνών, Α' σ. 67 τήν σημε-
ρινήν Ρωσσικήν εκκλησίαν άλλ' ένταϋθα δεν πρέπει νά έκληφθή τό
ό'νομα Βασιλική ώς δηλωτικόν τοΰ ρυθμοΰ τοΰ Ναοΰ, άλλ' ώς άναφε-
ρόμενον εις παράδοσιν περί κτίσματος Βασιλικού* άλλως τε κατά
τήν έποχήν έκείνην τινά τών μεγάλων κτιρίων τών Αθηνών ένομί-
ζοντο οίκοι βασιλέων (πρβλ. τόν ανωτέρω Άνώνυμρν, όστις τό
'Ολυμπιείον λέγει «οίκον βασιλικον πλείστοις κίοσιν ύποκάτωθεν ατη-
ριζόμενονί)), όπερ ένισχύει τήν ύπόθεαιν ήμών, ότι και ή ημετέρα
Βασιλική, ώς μέγα κτίσμα ήρειπωμένον, έ/_αρακτηρίζετο ύπό τών
συγχρόνων τοΰ Άνοινύμου ώς Βασιλικός οίκος.
loading ...