Instytut Historii Sztuki <Posen> [Hrsg.]
Artium Quaestiones — [1].1979

Seite: 91
DOI Artikel: DOI Seite: Zitierlink: 
http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1979/0123
Lizenz: Creative Commons - Namensnennung - Weitergabe unter gleichen Bedingungen Nutzung / Bestellung
0.5
1 cm
facsimile
NIEKTÓRE ASPEKTY TEORII ARTYSTYCZNEJ K. F. SCITINKLA

91

1. . .] Ich charakter stanowi to właśnie, co naszemu charakterowi brakuje
do doskonałości, a tym, co różni je od nas jest właśnie to, co im samym
brakuje do boskości. My jesteśmy wolni, one zaś pod władzą konieczności.
My się zmieniamy, one pozostają takie same. Ale też tylko wtedy, gdy jed-
no łączy się z drugim — gdy wola idzie swobodnie za prawem konieczno-
ści i gdy przy całej zmienności fantazji zachowane są prawidła rozumu —
wyłania się boskość, czyli ideał” 7.

Koncepcja sztuki, formułowana przez Schillera i potem przez Schinkla,
posiada dwa istotne aspekty. Pierwszym z nich jest funkcja dzieła jako
płaszczyzny utożsamienia się duszy z naturą —■ podmiotu i przedmiotu,
drugim rola sztuki pojmowana w kategoriach moralnych — jako mistycz-
ny akt powrotu do utraconego raju i źródło moralności. W odniesieniu do
pierwszego zagadnienia szczególnie bliskie wydaje się sformułowanie sztu-
ki przez Schellinga jako miejsca identyfikacji siebie samego przez subiek-
tywne Ja. Podmiot u Schinkla ogląda w dziele, stanowiącym ideał natury,
sam siebie jako „piękną duszę”. Koncepcja odzyskania utraconego raju
poprzez akt syntezy i utożsamienia się przedmiotu i podmiotu w dziele
jest nieodłącznym elementem wczesnoromantycznej teorii artystycznej.
Ze szczególnym naciskiem prezentuje ją m.in. Philipp Otto Runge (1777 -
- 1810). Problem sztuki jest dla niego problemem związanym z historiozo-
fią człowieka i dramatem jego rozbicia na opozycyjne kategorie świado-
mości i nieświadomości. Uzyskanie świadomości przez jednostkę ludzką, co
odnosi Runge do grzechu pierworodnego, oddaliło ją od sytuacji rajskiej.
Zadaniem człowieka jest od tej pory odzyskanie stanu równowagi i do-
prowadzenie do zjednoczenia się pierwiastka świadomości z obszarem utra-
conej niewinności. W ten sposób droga sztuki jest drogą powrotu do raj-
skiego ideału stanowiącego jednak już wyższy etap w stosunku do pier-
wotnego raju naiwnej natury. Sytuowanie problematyki artystycznej przez
Schillera, Rungego czy Schinkla oraz innych reprezentantów niemieckie-
go wczesnego romantyzmu na płaszczyźnie religijnej mistyki pozwoliło
na uzyskanie tak przez sztukę jak i artystę określonego statusu. Sztuka
staje się aktem odkupienia, artysta nowym Chrystusem. Dopiero przyję-
cie takiego znaczenia umożliwia sztuce i artyście pełnienie roli motoru po-
stępu moralnego ludzkości. Lukacs 8, zgodnie z marksistowską interpreta-
cją tak rozumianej roli sztuki, odnosi powstanie tej koncepcji do ukształ-
towanej po terrorze jakobińskim nowej formy świadomości niemieckiego
mieszczaństwa. Charakteryzuje ją odejście od postulatu rewolucji jako
źródła przemian społecznych i stworzenie teorii rewolucji moralnej. Tere-

7 F. Schiller, O poezji naiwnej i sentymentalnej. W: tenże, Listy o estetycz-
nym wychowaniu człowieka, op. cit., s. 306 - 307.

8 G. Lucacs, Beitrdge zur Geschichte der Asthetik. Berlin 1956. Szczególnie
zawarte tam rozprawy: Zur Asthetik Schillers, s. 11 - 68.
loading ...