Instytut Historii Sztuki <Posen>   [Hrsg.]
Artium Quaestiones — [1].1979

Seite: 174
DOI Artikel: DOI Seite: Zitierlink: i
http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1979/0226
Lizenz: Creative Commons - Namensnennung - Weitergabe unter gleichen Bedingungen Nutzung / Bestellung
0.5
1 cm
facsimile
174

A. S. LABUDA

obrazów, grafik, rysunków) była pierwszą w tej skali prezentacją dzieła
Friedricha publiczności zagranicznej. Na hamburskiej wystawie zebrano
niemal wszystkie obrazy i rysunki artysty; w Dreźnie było ich nieco mniej.
Stworzono więc specjalistom jedyną w swoim rodzaju okazję do konfron-
tacji i porównań, uchwycenia jakby w jednym momencie całokształtu
twórczości Friedricha. Jednak adres tego rodzaju wystaw jest z natury
rzeczy szerszy, a rezonans społeczny wspomnianych wystaw przekroczył
znacznie to, do czego przyzwyczaiły publiczność poważne wydarzenia ar-
tystyczne. Dotyczy to w szczególności obu pokazów niemieckich, zważyw-
szy miejsce, jakie Friedrich w świadomości niemieckiej zajmował i — jak
się okazuje — w świadomości obu społeczeństw niemieckich do tej pory
zajmuje. Żurnaiistyka zachodnia podchwyciła sensacyjność owego „po-
wrotu czy zanurzenia się w Friedrichu”, dostrzegając w tym zjawisku ro-
zmaite powiązania z sytuacją społeczno-gospodarczą społeczeństw zachod-
nich lat siedemdziesiątych: objawami kryzysu gospodarczego i duchowego,
reakcjami przeciw anarchii, nostalgią za naturą i starym porządkiem 9. Już
te ledwie zarysowane symptomy społecznego odbioru obrazów artysty
uprzytamniają, że kwestia recepcji, społecznego obiegu twórczości, jest
ważnym problemem badawczym, mogącym pomóc w zrozumieniu samego
dzieła.

Być może w odniesieniu do Friedricha stwierdzenie powyższe ma szcze-
gólną doniosłość, gdyż obecny renesans jego twórczości pozostaje w okre-
ślonym związku z historycznym osadzaniem artysty w świadomości nie-
mieckiej. Friedrich odegrał tu rolę poważną: w odpowiedni sposób zinter-
pretowany, był niejako bezpośrednio uwikłany w tragiczne losy Niemiec
dwudziestowiecznych, uczestnicząc w kształtowaniu nacjonalistycznej au-
toświadomości niemieckiej. W pewnym sensie wszelkie próby nowego od-
czytania twórczości Friedricha (a ostatnio sporo takich prób podjęto) mu-
szą uporać się z interpretacyjnymi nawarstwieniami wokół tejże twórczoś-
ci, pozostawionymi przez piśmiennictwo i sztukę niemiecką I połowy XX
wieku. Ostatnie uwagi charakteryzują już motywy inicjatora i wydawcy
interesującej nas tutaj książki, Wernera Hofmanna, który — organizując
w hamburskiej Kunsthalle największą w dziejach wystawę Friedricha —
dostrzegł konieczność ujawnienia, a w perspektywie rozprawienia się z
obrazem Friedricha, jaki współczesna świadomość dziedziczy z przeszłości.
Pisał: „Wystawa w londyńskiej Tatę Gallery (1962) uczyniła pierwszy
i skuteczny Ikrok, by dzieło Friedricha stało się owocnym przedmiotem
dyskusji nad przełomem w sztuce europejskiej początku XIX wieku. Od
tego czasu Friedrich jest osobowością wysoko cenioną przez publiczność
międzynarodową, która może zdobyć się na ocenę bezstronną, gdyż nigdy
do jej rąk nie wpadły publikacje takich autorów, jak Eberlein. Tutaj (tj.

9 Por. np. „Der Spiegel” nr 53 z 30 grudnia 1974, s. 45.
loading ...