Instytut Historii Sztuki <Posen>   [Hrsg.]
Artium Quaestiones — 2.1983

Seite: 26
DOI Heft: DOI Artikel: DOI Seite: Zitierlink: i
http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1983/0050
Lizenz: Creative Commons - Namensnennung - Weitergabe unter gleichen Bedingungen Nutzung / Bestellung
0.5
1 cm
facsimile
E. IWANOYKO

26

ASSVRGENTIBVS HYDRIS — ma oznaczać króla powstającego prze-
ciwko hydrze niezgody i tendencji buntowniczych 26.
Umieszczenie obu wezwań obok siebie wyraża częste w symbolice
budowili i instytucji miejskich postulaty dobrobytu i zgody, jest też na
tym miejscu w całej pełni uzasadnione. Aluzyjne wezwanie do zgniece-
nia hydry anarchii, jednego z największych nieszczęść Rzeczypospolitej,
nadbudowuje treści i refleksje polityczne postulowane w owym momen-
cie i w Gdańsku. Król przybywał bowiem jako mediator w sprawach
konfliktu między władzami miasta i niższymi warstwami społeczeństwa.
Trzecia para emblematów przenosi nas z powrotem w świat natury.
Związki treściowe i formalne między obu przedstawieniami są bardzo
ścisłe, a ich wymowa prawie identyczna. W obu wypadkach rysownik
operuje motywami krajobrazowymi. Są to dość schematycznie potrak-
towane studia widokowe, z których lewy zawiera fragmenty architektu-
ry-kościoła czy zamku, na tle lekko falistej przestrzeni z drzewami, zbo-
żem, kwiatami. Dorodne zboże i kwiaty symbolizują urodzaj. Nad tą spo-
kojną i żyzną krainą panuje promienista, z ludzkimi rysami, tarcza słoń-
ca. Nadaje ona scenerii lapidarną i sugestywną siłę wymowy, jednolitość
symboliki: gloryfikację władcy.
Pod zbawczym działaniem słońca rozwijają się zasiewy zboża, bujnie
krzewi się winorośl27. Sytuację tę ilustrują teksty dewiz u dołu obu kom-
pozycji. Po lewej stronie: SPECTATVR AGENDO, co znaczy: Jest oglą-
dana [ziemia] dzięki działaniu słońca (il. 14, 3).
Po prawej: ET FOVET ET DISCVTIT, czyli: I użycza ciepła, i roz-
prasza chmury (ii. 15, 3). W obu wypadkach chodzi o słońce, a domyśl-
nie; o łaskawość nieba, czyli opiekuńcze działanie króla — doskonałej
władzy — którą zgodnie z symboliką późnego baroku — utożsamia się
tu zß słońcem. Atrybut władzy niebiańskiej — mądrość władcy — i na-
dzieje społeczeństwa z jego rządami związane, określają ideę przewodnią
tej- serii emblematycznej. Plony i kultura rolna są uwarunkowane po-
myślnymi rządami króla. Jest to zapowiedź dobrobytu. Kwiaty to sym-
bole nadziei, owoce i ciężkie kłosy — to spełnienie.

26 Herkules walczący z hydrą lernejlską występował wśród przedstawień zdo-
biących jeden z »eiiii gobelinów w gdańskim Dworze Artusa, opisanych przez
Gotfryda Peschwitza w jego rękopisie pt. ,.Peripetasmata, Picturae, Emblemata
Dicast erit -Regii, Quod est in Urbe Primaria Gedan,..”, Ingenio Peschv.itia.no Ac-
curata, z r. 168Ö. Por. E. Iwa no y ko. Zaginione gobeliny, cup. cit. Wyobrażenie
Herkulesa opatrzone było lernrnatem: Ut cesset saevire nefas, i wyrażało iden-
tyczne w zasadzie wezwanie do ukracania bezprawia i lokalnych incydentów czę-
stych w tym mieście.
27 G. de Ter va rent, op. cit., s. 158, Épi. II. Attribut de Cérès protectrice
de J’agriculture et dédslse de la fécondité de la terre.
loading ...