Instytut Historii Sztuki <Posen> [Hrsg.]
Artium Quaestiones — 2.1983

Seite: 29
DOI Heft: DOI Artikel: DOI Seite: Zitierlink: 
http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1983/0053
Lizenz: Creative Commons - Namensnennung - Weitergabe unter gleichen Bedingungen Nutzung / Bestellung
0.5
1 cm
facsimile
EMBLEMATYCZNE BOBIIESCIANA GOTFRYDA FESCHWTTZA

29

i obrońcy podkreśla słowny lemmat: VINDICE TVTA MEO — bezpiecz-
na [Polskaj dzięki memu obrońcy 3S.
Emblemat po prawej stronie umieszcza również akcenty symboliczne
na niebie i ziemi — ściślej na morzu (il. 21, 6). Uwaga kieruje się na
łódź, która wypłynęła poza burzliwą ciemną strefę, na spokojne wody,
kierowana umieszczoną w niej busolą. To dzięki busoli właśnie udało się
łodzi przebyć strefę zagrożenia. Ale kompas — Pyxis nautica — swą
nieomylność (tu nie trzeba sternika, jak mylnie niedawno zauważono) 36
zawdzięcza trzymaniu się gwiazd, w czym leży pewność nawigacji. Na
ciemnym niebie dostrzegamy gwiazdy, właściwe drogowskazy kierun-
kowe dla łodzi, a może i nawy państwowej. Lemmat niedwuznacznie to
sugeruje: NVNQAM TVA SIGNA RELINQVI — nie zaniedbałem nigdy
twych znaków. Nie zlekceważyłem znaków niebieskich, zdaje się mówić
władca państwa, przy czym przez znaki na niebie należy rozumieć znaki
od Boga: niewłaściwe tu byłoby nawiązanie do astronomicznych zainte-
resowań króla. Kompas to również atrybut mądrości, pewności i wy-
trwałości, jego orientacja i działanie wskazują na nieomylność wyboru
król uosabia zalety kompasu.
Analogiczny w formie i treści emblemat spotykamy w cytowanym
wyżej, a niezmiennie popularnym podręczniku J. Camerariusa pt. Symbo-
lorum et Emblematum ex aquaiibilibus etc. (Frankfurt 1654). Autor z peł-
ną świadomością właściwości magnesu na morzu pisze: „Immobilis ad
immobile numen, Stabile ad una stabile Deità”. Podobna emblematyczna
wersja występuje również u hiszpańskiego autora D. Saavedry, kieru-
jącego jej wymowę wprost do władcy i jego zalet37.
Ostatnia, siódma w kolejności, para emblematów zdaje się zawierać
pewne sugestie perspektywiczne, konkretne życzenia na przyszłość. Ry-
sunek z lewej strony wyobraża rozrosłe drzewo (dąb?) z szeroką liścia-
stą koroną, rzucające obfity cień (il. 22, 7).
Włoski emblematyk, cytowany G. Ferro, pisząc o dębie (Rovere,
Quercia, Requies tutissima) podkreśla siłę drzewa wypływającą z głębo-
kiego ukorzenienia: „Profundis radicibus, Nulla est tutior umbra” 3S. Dąb,
atrybut siły fizycznej i moralnej, może być w naszym wypadku aluzyj-
ną zapowiedzią założenia nowej polskiej dynastii. W symbolicznej struk-

35 J. Camerarius, op. oit., III, nr 4; A. Henkel, A. Schön e, op. eit.,
s. 778.
33 A. Kurkowa, op. cit., s. II®.
37 D. de Saavedra Fajardo, Idea de un principe..., Amstelotìaimi 1659,
nr 24; G. de Ter va rent, op. cit., s. 169, Compas; A. Henkel, A. Schöne,
op. cit,, s. 147(1 -1147(2, Kolmipass,
38 G. Ferro, otp. oit., s. 399; A. A lie liât, op. cit., s. 187, Quercus quid ,in
Hieröglyphicis.
loading ...