Instytut Historii Sztuki <Posen>   [Hrsg.]
Artium Quaestiones — 2.1983

Seite: 161
DOI Heft: DOI Artikel: DOI Seite: Zitierlink: i
http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1983/0199
Lizenz: Creative Commons - Namensnennung - Weitergabe unter gleichen Bedingungen Nutzung / Bestellung
0.5
1 cm
facsimile
WALTER BENJAMIN I ABY WARBURG

16i

zowane jakości pochodzenia biologicznego. Skrajne wartości ludzkiego
doświadczenia tworzą rezerwuar stanowiący potencjalne zagrożenie dla
wszystkich epok, które bazują na stłumieniu tych popędów. Ale także
w epokach wyswobodzenia i przyjęcia na służbę potencjał ten, po jego
historycznym wygnaniu, winien być wprowadzany nadal tylko pośrednio
i z umiarem. Jako drugą siłę obok Mnemosyne stawia Warburg Sophro-
syne, rozwagę. O ile Mnemosyne ustosunkowuje się neutralnie do remi-
niscencji, które przenosi, to rozwaga — we właściwym układzie — jest
instancją kontrolującą ich spożytkowanie. Przetworzenie pierwotnych do-
świadczeń iw medium sztuk plastycznych oznacza, według Walrlbuirga, attat
zracjonalizowania i wysublimowania, który, rzecz prosta, zna różne stop-
nie przetworzenia. Czytamy nadto we wstępie do późnej pracy: „Świa-
dome stworzenie dystansu między sobą i światem zewnętrznym można
uznać za podstawowy akt ludzkiej cywilizacji; jeśli to oddalenie jest
substratem kształtowania artystycznego, to spełniony jest wstępny wa-
runek, by owa świadomość dystansu mogła stać się trwałą funkcją spo-
łeczną” 43.
Efektem działania Sophrosyne jest ukształtowanie plastyczne mate-
riału nmemicznego; sposoby jej postępowania, czytelne z deformacji ja-
kiej uległ wzorzec, są drugim — po ustaleniu wywodu treściowego —
przedmiotem nauki o sztuce. Za program swej biblioteki, nad której
drzwiami widniało słowo „Mnemosyne”, uznał: „zwrócić uwagę na funk-
cję europejskiej pamięci zbiorowej jako siły stylotwórczej, przyjmując
kulturę pogańskiej starożytności jako stałą. Odchylenie od wzorca w jego
odtworzeniu, oglądane w zwierciadle epoki, oddaje świadomie lub nie-
świadomie selektywne nastawienie okresu, przy czym wychodzi na świat-
ło dzienne stwarzająca te marzenia i ustanawiająca ideały wspólna du-
sza, która — w nieustannym krążeniu między konkretyzowaniem i ab-
strakcją -— świadczy o tych zmaganiach, jakie człowiek musi toczyć
o Sophrosyne”44. Odpowiednio można również sztukę pojmować jako
aranżację zbiorowego przypomnienia i jednocześnie utrzymywać: sztuka
organizuje się przeciw niemu przy pomocy Sophrosyne. Dla Warburga,
którego, jak słusznie podkreśla Gombrich, tematy prześladowały często
jak obsesje, ważna była obserwacja, że przywrócenie do życia antyczne-
go świata obrazów dokonuje się tylko w formie zdecydowanej, odważ-
nej rozprawy 45.

43 Ibid., s. 388.
44 Ibid., s. 270 n.
43 Benjamina i Wanlhurga łączy zracjonalizowany lęk przed obrazami. Obaj
przedzierali się przez historię sztuki drogą form subiimowania, potęgowania lu)b
unieszkodliwiania i odpierania produkcji obrazowej — wlspóliiy motyw zaznaczył,
się w wyikorzyfetaniu metaforyki-przestrzennej do teo-rii sztuki

11 Artium Quaestiones II
loading ...