Instytut Historii Sztuki <Posen>   [Hrsg.]
Artium Quaestiones — 3.1986

Seite: 62
DOI Heft: DOI Artikel: DOI Seite: Zitierlink: i
http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1986/0092
Lizenz: Creative Commons - Namensnennung - Weitergabe unter gleichen Bedingungen Nutzung / Bestellung
0.5
1 cm
facsimile
62

T. ŻUCHOWSKt

oparte na kategoriach alchemicznych ma również swoje źródła w rozpra-
wach mistyków niemieckich, Paracelsusa, różokrzyżowców i Böhmego.
Poszukiwanie przez twórców jak najszerszego kręgu inspiracji było
koniecznością wynikającą z dążenia do stworzenia kosmicznej wizji ob-
razu. Jakiekolwiek ograniczenie czyniło ów wyimaginowany wszech-
świat małym, niedoskonałym. W takim kosmosie nie byłoby miejsca na
nową religię, która miała być maksymalistyczna,. a więc nie byłoby miej-
sca dla Boga. Bóg i kosmos stworzone przez formację miały być warto-
ściami równorzędnymi, wynikającymi zwrotnie z siebie.
Rozpatrując stosunek Boga do kosmosu i stosunek artysty do tych
dwóch wartości, jaki pojawia się u dwóch charakterystycznych dla tej
formacji malarzy — u Friedricha i Rungego — otrzymujemy dwie krań-
cowe możliwości widzenia wszechświata i religii, dwie możliwości, które
opierają się na identycznych zasadach pierwotnych. Jeżeli Runge odnosi,
postulaty neoplatoników i pseudodionizyjczyków do czystej formy este-
tycznej, Friedrich odnosi je do czystej formy duchownej. Dla Rungego
istotny jest aspekt estetycznej czystości, dokładności, perfekcji. Dla.
Friedricha jest on zbędny; Friedrich dokonuje swToistego kamuflażu sym-
boliki. Jeżeli zabieg Rungego możemy określić jako emanację boskości
z obrazu -— dynamicznego wzoru wszechświata, to u Friedricha mamy do
czynienia z obrazem wszechświata przez fakt, że jest on skutkiem istnie-
nia Boga i jest on Bogiem. Obydwie koncepcje są dynamiczne, obydwie-
religijne; nie oznacza to wcale, że są katolickie, protestanckie, czy w ogó-
le chrześcijańskie. Do obydwu można odnieść zbliżony zakres inspiracji.
Pierwsza koncepcja powoduje kontemplację religijną przez zrozumienie
tajemnicy kosmosu, druga zrozumienie tej tajemnicy przez kontempla-
cję. Kosmos i kontemplacja — te pojęcia tworzą w malarstwie nową re-
ligię formacji.
Runge i Friedrich tworzą w malarstwie wizję aktywnego stosunku
do Boga. Takie widzenie Stwórcy nie pojawiło się jeszcze w końcu wie-
ku XVIII. Ci dwaj artyści, mimo że nie walczą bezpośrednio z Bogiem,
to jednak walcząc z naturą, a więc z Nim, przez ciągłe tworzenie jej al-
ternatyw, stają się sami równi Jemu i inspiratorami działań boskich. Za-
bieg Friedricha tworzenia nowej rzeczywistości z różnych części świata,
zebranych pieczołowicie w szkicach jest tak samo polemiką ze Stwórcą,
jak Rungego tworzenie nowych modeli świata ze struktur emblematycz-
nych, które wiek miniony uznał za nieprzydatne. Friedrich z natury
otrzymuje jej symbol, Runge z symboli otrzymuje naturę. W obydwu
tych działaniach oprócz niekwestiono-wanej religijności mamy przekorę,
przekorę heretycką, bo odnoszącą się do twórcy wszechrzeczy, do Boga.
Widzenie Friedricha jako opętanego obsesją śmierci, jako pokornego
protestanta, które eksplikuje się we wszystkich bez mała opracowaniach
loading ...