Instytut Historii Sztuki <Posen> [Hrsg.]
Artium Quaestiones — 3.1986

Seite: 67
DOI Heft: DOI Artikel: DOI Seite: Zitierlink: 
http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1986/0097
Lizenz: Creative Commons - Namensnennung - Weitergabe unter gleichen Bedingungen Nutzung / Bestellung
0.5
1 cm
facsimile
O POJMOWANIU RELIGII

67

.. und darum stehn die Kindlein wie grosse Propheten unter uns ..44.
Pamiętając o fakcie utożsamiania duszy artysty z duszą dziecka moż-
na stwierdzić, że dziecko to ucieleśnienie filozoficznej czystości artysty,
która jest koniecznym warunkiem boskiej natury. Dziecko-kreator staje
się dzięki niej prawowitym twórcą religii, nowej wiary, demiurgiem i ka-
płanem; może wniknąć w boskie tajemnice i ukazać je światu. Pojęcie
artysty jako nowego proroka wiąże się z artystą jako propagatorem no-
wej religii; to nowy Chrystus, Mahomet, Budda. Nowa wartość religij-
na stawia jako istotny problem negacji wartości minionych, wartości
okresu przeszłego; przydatność religii dawnych •— historycznych zostaje
zakwestionowana. Artyści formacji wysuwają na plan pierwszy widze-
nie religii w kategoriach filozoficznych. Dla nich „nowa wiara”, którą
mają stworzyć, jest spekulacją filozoficzną, spekulacją na temat kosmo-
su i Boga. „Nowa religia chrześcijańska” (protestantyzm?) wykreowana
przez twórców formacji jest w istocie zaprzeczeniem dotychczasowych
zasad tej religii. Pokolenie formacji czując się dalece religijne i korne
wobec Boga, co wielokrotnie stwierdza, jest w gruncie rzeczy krnąbrne
wobec Boga tradycji chrześcijańskiej. Dla nich Bóg jest creator mundi
jako siebie, On to kosmos. Bóg nie istnieje wszędzie, ale jest wszystkim.
Istotę boską odczuwa się w najmniejszym źdźble trawy i jest ona w
prawdziwym artyście, czy raczej jest ona artystą. Artysta zabiera Twór-
cy boskość, przywłaszcza ją sobie; staje się nieświadomym antychrystem.
Jakżeby można inaczej rozumieć fakt igrania, czy współigrania z Bo-
giem na obszarze kreacji kosmicznej, jak to czyni mistrz z Sais i jak to
realizują w swoich obrazach Friedrich i Runge. Artysta igra z Nim two-
rząc kosmos alternatywny, z współzawodnictwa o prawo do tworzenia
wychodzi niepokonany, a tym samym zyskuje prawo do poprawiania
doskonałego dzieła Kreatora.
Twórczość formacji rozpatrywana na płaszczyźnie religijnej jest po-
lemiką z Twórcą Wszechrzeczy, jest to polemika ze wszech miar kry*-
tyczna. Pozorny zachwyt światem stworzonym przez Boga to właściwie,
zachwyt dla wizji artysty. Twórca formacji nie widzi świata takiego, ja-
kim został w7ykreowany przez Boga, ale takim, jaki on uważa za naj-
doskonalszy i taki świat jest przedmiotem jego aktywności artystycznej.
Można by w tych rozważaniach pominąć problem, że Friedrich i Run-
ge zamierzali umieszczać obrazy w kaplicach, że były malowane z prze-
znaczeniem dewocyjnym, i że wywoływało to liczne protesty i nieza-
dowolenie kulturalnego świata Drezna i Hamburga. Chociaż twórczość
Friedricha i Rungego widziana w tym aspekcie może być potraktowana
jako zabieg wprowadzania nowej religii i nowej dewocji do starych

44 T i e c k, W a c k e n r o d e r, op. cit., s. 96.

5*
loading ...