Instytut Historii Sztuki <Posen> [Hrsg.]
Artium Quaestiones — 4.1990

Seite: 67
DOI Heft: DOI Artikel: DOI Seite: Zitierlink: 
http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1990/0091
Lizenz: Creative Commons - Namensnennung - Weitergabe unter gleichen Bedingungen Nutzung / Bestellung
0.5
1 cm
facsimile
67

OBRAZY W OBRAZACH

istotne miejsce zajmuje temat z motywem lustra, np. w parafrazie Roberta Coles-
cotta — słynnego portretu Giovanniego Arnolfiniego z żoną autorstwa van Eycka
zatytułowanej Natural Rhythm. Thartk You Jan van Eyclc (1975) (ij. 7). U van Eycka
figury małżonków istnieją w jednoezesnej projekcji na płaszczyznę i w przestrzeń
ujawnioną w lustrze, a dla odbioręy niewidoczną. Colescott częściowo niszczy wyr
rafinowaną konstrukcję oryginału pokazując w odbiciu łustra, zamiast wchodzących
gości, parę małżonków. Plan pierwszy, a więc postaci Arnolfinich, to sfera jawnych
działaó komplementainych wobec pierwotekstu. Brzemienna pani Arnolfini oka-
zuje się bowiem Murzynką, jej mąż pozostaje białym mężczyzną. Lustro natomiast
redukuje przestrzeń wewnętrzną, wychwytuje to, co niewidoczne, ale i wewnętrzne.
Odbija więc swoistą regułę tożsamości poprzez wymianę, harmonizuje i godzi
pierwiastki „naturalnie” sobie obce — czerń i biel. Efekt „naturałnego rytmu”
osiąga Colescott przez wskazanie na jednoczesność istnienia i tożsamość cech zda-
wałoby się przeciwstawnych tak w płaszczyźnie (prawo — lewo), jak i w przestrzeni
(przód — tył). W rezultacie np. „prawa czerń z przodu” zajmuje w odbiciu lustra
miejsce „lewej czerni z tyłu”. Lustro jest projekcją określonego sposobu modelowania
artystycznego i zawiera w sobie wizję porządku natury oraz porządku morałnego 30.
Komplementarność jest więc tu próbą zasugerowania pozornych, zewnętrznych
przeciwieóstw, które redukcyjne działanie lustra przeistacza w wewnętrzną mani-
festację spójności wszystkich wyszczególnionych porządków.

Przedstawione warianty podwojeń o charakterze metaartystycznym dążąc do
przezwyciężenia granic istniejących między „ramą” a „intekstem” — korzystają
z symetrii stylistycznej, odwzorowaó lustrzanych, czy też hipotez określonego po-
rządku świata. Zasady te są dodatkowo regulowane przez kategorie przestrzeni:
góra — dół, prawo — lewo, przód — tył, przynoszące ze sobą określone hieiarchie
wartości społecznych, rasowych, historycznych. Podwojenie jest definicją granic,
w obrębie których metatekst dialoguje z sobą, obnażając i „zgęszczając” podstawowe
cechy tego modelu rzeczywistości, którego pragnie być interpretacją.

„INTEKST” JAKO ŹRÓDŁO RJEFLEKSJI METAARTYSTYCZNEJ

To klasyczny już przypadek „obrazu w obrazie”, gdzie repliką cudzego dzieła
jest pewną „podprzestrzenią” w przestrzeni ją ogarniającej. Przykład: cykl autorstwa
Roberta Rauschenberga, będący swoistą galerią jednego malarskiego tematu — toa-
lety Wenus — przedstawionego w obrazach Rubensa i Velasqueza. Impuls, który
skłonił Rauschenberga do podjęcia refleksji metaartystycznej leży, jak sam przyznaje,
w sferze moralnych nakazów podobnych do obowiązku, który wziął na siebie M.
Moiley, naśladując kopię Polapszenicy z krukamiwan Gogha. Wiąże się z tym pewna
legenda o polskim malarzu pochodzenia żydowskiego Maurice Grosmanie, któ-

30 J. Białostocki, Człowiek i zwierciadlo w malarstwie XV i XVI wieku, w: tegoż, Symbole
i obrazy, Warszawa 1982, s. 86 - 102.

5*
loading ...