Instytut Historii Sztuki <Posen> [Hrsg.]
Artium Quaestiones — 5.1991

Seite: 24
DOI Heft: DOI Artikel: DOI Seite: Zitierlink: 
http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1991/0034
Lizenz: Creative Commons - Namensnennung - Weitergabe unter gleichen Bedingungen Nutzung / Bestellung
0.5
1 cm
facsimile
24

A. LABUDA

Podejmujemy tym samym ponownie trop włoski w badaniach nad
genezą sztuki van Eycka. Spektakularną ałirmacją tego tropu było
odnalezienie przez Beltinga i Eichberger włoskiej przesłanki dla Sądu
Ostatecznego, współtworzącego dyptyk nowojorski: była nią sieneńska
tablica z około 1340 roku a ukazująca strącenie zbuntowanych aniołów"".
W naszym przypadku również pragniemy przywołać dzieło niezwykle
oryginalne (il. 9), przypisane artyście wybitnemu, znajdujące się we
Florencji, a mimo to właściwie nieznane. Miejscem przechowywania jest
Museo Stibbert. Położone poza artystycznym rdzeniem miasta, cieszy się
ono sławą wśród znawców zbroi i miłośników wszelakich osobliwości,
które gust schyłku XIX stulecia potrafił łączyć w niezwykłe całości"?.
Obraz wisi w ciemnej sali, na ścianie między oknami, a do marnych
warunków ekspozycyjnych dokłada się niedobry stan zachowania.
Jedynym badaczem, który obraz docenił, był Miklos Boskovits"". Przypi-
sał go Pietro Lorenzettiemu i datował na lata 1320-1330. Badacz ten
wskazał też na zły stan zachowania tablicy, spowodowany restauracją z
ubiegłego stulecia, podczas której niektóre fragmenty narysowane
zostały na nowo. Mimo tych zniszczeń tablica, która była zapewne
częścią środkową tryptyku, imponuje wciąż swą odważną, pełną fantazji
koncepcją sceny Dkrzgżotoartia, które po raz pierwszy w malarstwie
włoskim — zauważa Boskovits — rozgrywa się ,,in un vasto paesaggio""".
,,1 pochissimi dettagli risparmiati dal rifacimento rivelano infine che non
solo il concetto o il disegno, ma anche l'esecuzione deriva da uno dei
fratelli (Pietro e Ambrogio Lorenzetti), e precisamente da Pietro"?".
Trzy krzyże wyrastają wysoko ponad wzgórze Golgoty. Spłaszczoną
kopułę wzniesienia otoczył tłum ludzi, wśród których łatwo rozpoznać
bliskich Chrystusa: Marię, omdlałą, wyciągniętą na ziemi, niewiasty, św.
Jana spoglądającego ku Mistrzowi. Szata leżąca z prawej strony przypo-
mina epizod losowania o tunikę Chrystusa (J. 19,23-24). Trudno nato-
miast o identyfikację typowych dla tłumnych Kalwarii uczestników
wydarzenia takich, jak setnik, Longinus czy Stefaton. Zgromadzeni
ludzie to owi Żydzi, arcykapłani i żołnierze rzymscy, którzy przybyli dla
obejrzenia widowiska. Chrystus już skonał, z przebitego boku wy-
płynęły krew i woda. Maria zemdlała. Jeden z żołnierzy łamie nogi złemu
łotrowi (J. 19,32). Te trzy fakty, z grubsza, wcale nie z największą
precyzją, określają odcinek czasowy, który malarz ukazał. Dla wyrazu

Belting/Eichberger lj)83, 61 nn.
Nr inw. 10289, wymiary: 148,5 x 69 cm. Por. G. Cantelli, 11 Museo Stibbert a Firenze, II,
Milano 1974, nr 546, s. 70.
M. Boskovits, Appunti su un libro recente, ,,Antichita viva", X, 1971, nr 5, 4 n.
Ibidem. 4.
Ibidem, 4.
loading ...