Instytut Historii Sztuki <Posen> [Hrsg.]
Artium Quaestiones — 5.1991

Seite: 26
DOI Heft: DOI Artikel: DOI Seite: Zitierlink: 
http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1991/0036
Lizenz: Creative Commons - Namensnennung - Weitergabe unter gleichen Bedingungen Nutzung / Bestellung
0.5
1 cm
facsimile
26

A. LABUDA

Trecenta. W obrazie naszym, jak nigdzie indziej, podporządkowane
są one logice miejsca, logice drobnych sytuacji i logice całego wy-
darzenia, które ujęte jest w łańcuch wszechogarniającego, linearnego
ruchu. Ten ostatni nadaje sens każdemu ogniwu i widzimy, że ten
rodzaj logiki i sensu odżywa, nie zawsze w postaci doskonałej, w
tablicy kolońskiej i w postaci pełnej zrozumienia w skrzydle no-
wojorskim. Jan van Eyck rzecz przekształcił i skondensował: ciąg
linearnego ruchu, wpisanego w korowód jeźdźców, wypiętrza się
w tłum skupiony i ustatyczniony wokół krzyża.
W tablicy florenckiej nie ma fabuły, którą zastępuje mnogość sytuacji;
te ostatnie uporządkowane są zgodnie z formalną zasadą narracji. Jej
obrazem jest linearny łańcuch ruchu — czynnik decydujący w obrazie
florenckim, jeden z wielu — w nowojorskim. Nie wykluczone, że obraz
Lorenzettiego należy do pierwszych dzieł, w których zrodził się pomysł
włączenia struktury narracyjno-kontynuacyjnej w przedstawienie reali-
zujące zasadę jedności czasu i miejsca. W każdym razie jest bodaj
jedynym śladem poszukiwań w tym kierunku i nie dziwi, że akurat
dzieło przypisane Pietro Lorenzettiemu - obok swego brata, drugiego
wielkiego realistycznego nowatora w malarstwie włoskim - poświad-
cza istnienie tego nurtu poszukiwań.
Wśród późniejszych Ukrzyżowań Trecenta trudno odnaleźć przykład
tak konsekwentnego zastosowania formalnej zasady narracji dla ukaza-
nia akcji. Wielkie Ukrzyżowania ścienne, włącznie z Ukrzt/żowcuiJeTn,
Pietra Lorenzettiego w dolnym kościele w Asyżu (por. również freski w
San Gimignano Barny da Siena, w Sacro Speco pędzla Meo da Siena, w
kaplicy Hiszpańskiej przy Sta Maria Novella we Florencji Andrea da
Firenze) są lub stają się w coraz większej mierze konglomeratem
sytuacji, związanych w całość zasadą tłumnego zgromadzenia, które
samo tworzy przestrzeń i nie potrzebuje miejsca. W malarstwie tab-
licowym przestrzenne, wielofigurowe Ukrzyżowania bardzo często pła-
cą trybut płaszczyźnie obrazowej, która porządkuje plany wedle arbit-
ralnych zasad czytelności i widoczności i czyni z miejsca dowolnie
kształtowaną estradę. Spośród wielu przykładów wymienię UTcrzt/żoma-
przypisane neapolitańskiemu malarzowi Roberto d'Oderisio (il. 10),
gdyż w strukturze tego obrazu szczególnie silnie brzmią echa roz-
budowanych narracji w typie tablicy z Museo Stibberf . Na tym tle
można też docenić wierność tablicy kolońskiej, choć niedoskonałej w

Paryż, Musee du Louvre, M. I. 358. Wymiary: 89 x 59 cm. Por. Catalogue sommaire
illustre des peintures du Musee du Louvre,II: Italie, Espagne, Allemagne, Grande Bretagne
et divers, Paris 1981, 255. Pani D. Thiebaut uprzejmie dziękuję za dodatkowe informacje na
temat obrazu.
Wśród dzieł malarstwa tablicowego, zachowujących walory,, narracyjne" por. przede
loading ...