Instytut Historii Sztuki <Posen>   [Hrsg.]
Artium Quaestiones — 5.1991

Seite: 52
DOI Heft: DOI Artikel: DOI Seite: Zitierlink: i
http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1991/0074
Lizenz: Creative Commons - Namensnennung - Weitergabe unter gleichen Bedingungen Nutzung / Bestellung
0.5
1 cm
facsimile
52

J. KOSTOWSKI

wyróżniony jedną z trzech palących się dniem i nocą lamp, ołtarz Bożego
Ciała i św. Urszuli, przy którym rozdawana była komunia święta^.
Eucharystyczno-mistyczne przedstawienia podobne do śląskich po-
wstawały wszędzie tam, gdzie postępujący husytyzm stwarzał nowe
uwarunkowania w sferze pobożności i liturgii. Rosnąca liczba heretyc-
kich sekt religijnych popierających mniej lub bardziej otwarcie utrak-
wizm, będący podważeniem znaczenia duchowieństwa, a zarazem naj-
prostszym i najbardziej widomym sposobem opowiedzenia się po stronie
husytyzmu^, wywoływała antyhusycką opozycję — zarówno kościelną,
jak i książęcą. Konsekwencją tych religijnych konfliktów było sięgnięcie
po znaną również ze śląskich malowideł tradycyjną ikonografię sym-
bolicznych przedstawień, przede wszystkim o treściach eucharystycz-
nych. Powtarzające się na Słowacji przedstawienia eucharystycznego
Viri Dolorum, często z kielichem u stóp, przeważnie nad mensą oł-
tarzową lub w pobliżu pastoforium, były dogmatyczną wykładnią
Kościoła^. Zasadę ,,picturam scribere" wykorzystywano skrzętnie do
obrazowania zarówno sacramentum permanens, jak i do zachęty w wal-
kach z odstępcami od wiary, obarczając mobilizacyjną funkcją przed-
stawienia świętych poległych za wiarę. Będąc w bezpośredniej zależno-
ści od ideowo-politycznej sytuacji w husyckich Czechach, Kościół
narzucał swoimi dydaktyczno-moralizatorskimi programami postawę
,,imitatio Christi", a zadaniu temu podporządkowano sugestywną,
ilustracyjną narracyjność przedstawień. Tak jak na Śląsku, w zreduko-
wanej malarskiej wypowiedzi,odwołującej się do typowych schematów
wyobrażeniowych, położony był nacisk przede wszystkim na komunika-
tywną demonstrację wiernym religijnych dogmatów. Głównym wąt-
kiem programów obrazowych była problematyka mszalnego misterium
oraz będący przedmiotem sporu sposób przyjmowania eucharystii,
z czym związane były przedstawienia wiecznie Żywego Drzewa krzyża^.
Znamienne, iż tego rodzaju wyobrażenia były niszczone przez husytów^.

3" K. Dola: Wrocławska kapituła katedralna w XV wieku. Ustrój — skład osobowy
— działalność. Lublin 1983, s. 294, 311. Przypuszczalnie na jednym z pobliskich filarów
umieszczone było pierwotnie epitafium Helentreutera.
^ Małkiewiczówna: op.cit., s. 136
^ V. Dvorakova, J. Krasa, K. Stejskal: Stredoveka nastenna ma'lba na Slovensku.
Praha-Bratislava 1978.s.31.
Dla przykładu malowidła z lat ok. 1400-1420 w Zeliezovcich (tamże, s.180, il. 101),
Chyżnem (j. w., s.96, il. 90), Ćerine (s.83) i Ludrove (s. 121, il. 149)
W Żehre to eucharystyczne Arbor Vitae oznaczające Kościół zamknęło ok. 1420-1430r.
cały cykl powstających od ok. 1370-1380r.przedstawień .uwieńczonych Chrystusem Boles-
nym w miejscu właściwego retabulum, a ich antyhusycką wymowę potwierdziło przy-
znanie im papieskiego odpustu jeszcze w trakcie soboru w Konstancji, zob.: V. Dvorakova,
Dyskusja, w: Gotyckie malarstwo..., s. 174-175; Dvorakova, Krasa, Stejskal: op. cit., s. 25 nn.
i 174 nn., il.74, 83.
loading ...