Instytut Historii Sztuki <Posen> [Hrsg.]
Artium Quaestiones — 20.2009

Seite: 19
DOI Heft: DOI Artikel: DOI Seite: Zitierlink: 
http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2009/0023
Lizenz: Creative Commons - Namensnennung - Weitergabe unter gleichen Bedingungen Nutzung / Bestellung
0.5
1 cm
facsimile
„PRAWDA", „FIKCJA", WYOBRAŹNIA

19

Jednak poświęcając podstawowy, krytyczny tekst językowi historii
sztuki Baxandall poszedł w nieco innym kierunku. Wskazał przede
wszystkim na fakt, że język historii sztuki jest mową inferencyjną, po-
zorną, zależną, i to na wielu poziomach. Linearna forma naszego dyskur-
su jest całkowicie niezgodna z charakterem przedmiotu tego dyskursu,
jakim jest zarówno samo dzieło sztuki, jak i nasze jego doświadczanie.
Nawet jednak uważając wysiłek werbalizacji obrazów za „absurd", Ba-
xandall przyznaje, że czterechsetłetni dorobek pisania i mówienia o sztu-
ce dowodzi, że daje się to robić, robić na różne sposoby i z powodzeniem.
Niepokoi go nie sam niepewny, „absurdalny" status języka historii sztu-
ki, lecz nieświadomość tego statusu. Ujawniając zatem zasadzki „słów
o kształtach", pozornie tożsamych, a w istocie całkowicie różnych od „słów
o słowach", Baxandall ma na celu wyostrzenie samoświadomości ich
użytkowników, a nie podważenie usankcjonowanego tradycją statusu
wypowiedzi o sztuce. Poza tym, obnażając wszystkie słabości języka mó-
wiącego o sztuce, nie wysuwa sugestii, co do literackiego czy fikcjonalne-
go charakteru konstruowanej zeń wypowiedzi. Osłabienie statusu języka
mówiącego o sztuce, jakie wynika z jego rozważań, jest zaprzeczeniem
dokonanym na gruncie wiedzy.
Teoretycznego wsparcia dla tezy o, jakkolwiek rozumianym, „lite-
rackim" charakterze dyskursu historii sztuki nie znajdujemy więc w au-
torefleksji nad językiem dyscypliny. Tymczasem wydaje się, że bardzo
stary kwestionariusz pytań płynących z podstawowych retorycznych za-
sad wypowiedzi historycznej, jak: tworzenie i dobór słów; umiejętność
ozdabiania mowy myślami lub sentencjami; dobór dowodów i argumen-
tów; rozplanowanie całości tekstu^ - mógłby być sprawnym narzędziem
analizy języka historii sztuki. Pozwoliłby na spojrzenie na teksty historii
sztuki jako na rodzaj pisarstwa, zespól - uświadomionych lub nie - spo-
sobów (a może tylko nawyków) budowania wypowiedzi. Można tu zauwa-
żyć, że historia sztuki jako forma pisarstwa nie stała się jak dotąd
przedmiotem badań historycznoliterackich czy krytycznoliterackich. Na-
tomiast stała się nią w pewnym sensie krytyka artystyczna, może dlate-
5° M. Baxandall, TAe Language o/' Ris?ory, „New Literary History" 10, 1979,
s. 453-465, tekst powtórzony w skróconej wersji jako TAe ktngaage of art crdicism, (w:) TAe
(angaage o/ar? Ais?ory, op. cit., s. 67-75. Konfrontacji poglądów Baxandalla z Langaages o/
Ar? Nelsona Goodmana dokonują w tymże tomie C. Lord i J.A. Bernadette, Æaxandad and
Goodman, (w:) TAe Jangaage o/ar? Ats?ory, op. cit., s. 76-100.
51 Są to wskazane przez Cycerona formalne związki łączące retorykę i historiografię.
Cyceron, uważając pisanie historii za najwyższe zadanie mówcy, wymagające wielkiej
płyn-ności i rozmaitości stylu, zarazem kategorycznie stawia wymóg „odwagi wypowiedze-
nia całej prawdy". Dla największego retora starożytności sztuka opowiadania historii nie
oznacza więc licencji dla prawdopodobieństwa kosztem prawdy (stosując rozróżnienie
arystotelesowskie), por. J.Z. Lichański, op. cit., s. 154 nn.
loading ...