Instytut Historii Sztuki <Posen> [Hrsg.]
Artium Quaestiones — 20.2009

Seite: 88
DOI Heft: DOI Artikel: DOI Seite: Zitierlink: 
http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2009/0092
Lizenz: Creative Commons - Namensnennung - Weitergabe unter gleichen Bedingungen Nutzung / Bestellung
0.5
1 cm
facsimile
88

ANDRZEJ TUROWSKI

Wynikiem tych faktów w dziedzinie procesów artystycznych nie jest
dostrzegana aż nazbyt często przez komparatystów ułomność, niepełność,
zatrzymanie się „w pół drogi'" czy skrajny radykalizm lub rozsądny umiar
- w zależności od punktu widzenia - lecz specyficzna hybrydyzacja zja-
wisk artystycznych, sprowadzająca się do przemieszania i krzyżowania
się gatunków, rodzajów, form, stylistyk i pojęć, a także charakterystyczny
synkretyzm pozwalający łączyć w jedną całość wydawałoby się sprzeczne
poetyki i poglądy.
Nie bez powodów w odniesieniu do sztuki środkowoeuropejskiej spo-
tykamy się ze zbitkami stylistycznych terminów, przy pomocy których
próbuje się objąć znane zachodniej historii sztuki procesy, a tutaj hetero-
geniczne zjawiska, takie jak secesyjny postimpresjonizm, spirytualny
fowizm, barokowy kubizm, ekspresyjny futuryzm itp. Wiąże się z tym
również fakt poszukiwania odrębnej terminologii artystycznej, szczegól-
nie istotny dla artystów awangardy, która pozwoliła twórcom z Europy
Środkowej na identyfikację tworzonej teorii sztuki i praktyki artystycznej
w ramach własnej historii. Przykłady aktywizmu, formizmu, łuczyzmu,
unizmu, poetyzmu, artyficjalizmu, integralizmu, hipnizmu, kosmizmu,
zenityzmu nie należały do odosobnionych. W kontekście wskazanej tutaj
ambiwalencji stylistycznej i poszukiwania „logiki" rozwoju formy, zjawi-
skiem szczególnie silnie bulwersującym historię sztuki współczesnej było
stworzenie przez Litwina Mikalojusa Konstantinasa Ciurlionisa i Czecha
Frantiska Kupki malarstwa abstrakcyjnego na gruncie teorii symbolizmu
- w kręgu wyobraźni żywiącej się fantastyką, parapsychologią, mistyką.
Zdawałoby się - wbrew opisanym w podręcznikach generalnym procesom
nowoczesności, zmierzającej etapami do elementaryzacji i racjonalizacji
sztuki określającej się w swej bezprzedmiotowej esencji. Zatem, patrząc
na kluczowe dla modernizmu zjawisko kryzysu reprezentacji, szczególnie
wyraźne wraz z pojawieniem się abstrakcji, zauważamy, że w sztuce Eu-
ropy Środkowej traci ono swoje formalne uzasadnienie, wynikające z mo-
dernistycznego modelu rozwoju artystycznego. Przyjrzyjmy się niektórym
przykładom krzyżowania się dyskursów artystycznych.
W polskim kubizmie, który nazywał siebie formizmem, na multipli-
kowaną przestrzeń „wielopłaszczyznowych" obrazów nakładała się pry-
mitywna rytmizacja mająca swoje źródła w podhalańskim folklorze
(T. Czyżewski). W formizmie znalazła swoje odzwierciedlenie postroman-
tyczna ideologia sztuki polskiej, a deklarowane poszukiwanie ponad-
czasowego stylu prowadziło artystów tego nurtu ku kolorystycznej este-
tyzacji bazującej na postcózanne owskim ideale „sztuki muzealnej"
(Z. Pronaszko) lub kierowało innych twórców w stronę polskiej wersji
sztuki dekoracyjnej opartej na pojęciu „narodowej formy" (W. Skoczylas).
W efekcie recepcja kubizmu w Polsce była wcześniejsza niż refleksja nad
loading ...