Instytut Historii Sztuki <Posen> [Hrsg.]
Artium Quaestiones — 20.2009

Seite: 226
DOI Heft: DOI Artikel: DOI Seite: Zitierlink: 
http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2009/0230
Lizenz: Creative Commons - Namensnennung - Weitergabe unter gleichen Bedingungen Nutzung / Bestellung
0.5
1 cm
facsimile
226

JAN 8KURAT0WICZ, TADEUSZ J. ŻUCHOWSKI

od drogi, gdzie zastosowano romboidalny układ ciemnych zendrówek, co
świadczyłoby o wyróżnieniu tej ściany, dzisiaj zdegradowanej późnogo-
tyckimi i barokowymi latrynami. Otwory okienne mają podobny sposób
rozwiązania, tj. wpierw płytka na pół cegły wnęka, potem odcinkowo
przesklepione (na cegłę) okno o charakterystycznych proporcjach, na
pierwszym piętrze zamkniętych półkoliście, na drugim w kształcie „oślego
grzbietu". Bogatszy detal w postaci prosto stażowanych cegieł pojawia się
w partii machikuł i okien trzeciego piętra, gdzie ponad oknem wytworzo-
na zostaje niby identyczna płycina jak w dolnych oknach, jednakże bar-
dziej ozdobna dzięki nowemu detalowi. Wątek gotycki, aczkolwiek domi-
nuje na ścianach tej kondygnacji, prowadzony jest jednak inaczej, mniej
konsekwentnie, z licznymi niewytłumaczalnymi, ówczesnymi oknami,
przesunięciami i nieregularnościami. Można by przyjąć, że kondygnacja
ta powstała w kolejnym etapie rozwoju wieży.
Istniejące machikuły, fascynujące kiedyś J. Kohtego, nie mają w za-
sadzie znaczenia militarnego przy istnieniu wspomnianych kolistych
okien w przyziemiu wieży. Są raczej znakiem, że mamy do czynienia
z elementem obronności jako symbolu statusu społecznego Piotra Szamo-
tulskiego i jego syna Andrzeja (zm. 1511) wojewody poznańskiego, teścia
i mentora Łukasza Górki (zm. 1542) starosty generalnego Wielkopolski
i spadkobiercy po małżeństwie z córką Andrzeja Katarzyną całego mająt-
ku Szamotulskich. Bogaty detal, aczkolwiek nie tak bogaty jak w po-
znańskim pałacu Andrzeja Szamotulskiego, wskazywałby właśnie na
niego jako na fundatora tej nadbudowy ojcowskiej wieży. Wieży ciągle
jeszcze samoistnej, aczkolwiek włączonej w cały system przestrzeni rezy-
dencji. Pozostaje jednak wątpliwość, jak wyglądało wnętrze tej kondyg-
nacji, czy otwory machulców, otynkowane wewnątrz, były czymś zasło-
nięte, czy też partię z omówionymi wyżej drzwiami oddzielała od sali po-
przeczna, może drewniana ścianka. Badania z 1986 roku nie objęły wyż-
szych partii ścian. Nie wiemy też, czy obecne barokowe okna ścianach
wschodniej zachodnie poprzedzone były oknami mniejszymi.
Kolejny etap rozbudowy wieży nastał za Łukasza Górki i zamknął się
datą 1518 na tablicy herbowej, wzmiankowanej w wizji z 1753 roku na
nowej bramie dobudowanej do wieży. Dokładna analiza sposobu dosta-
wienia muru bramy wskazuje wyraźnie na jej wtórność. Wybrano wów-
czas pas muru na głębokość połowy cegły, wykorzystując część główek
cegieł do wtórnego przewiązania nowego muru. Istnieje przy tym możli-
wość dwuetapowej rozbudowy założenia bramnego. W etapie pierwszym
wykonano mur z bramą i być może furtą dla pieszych, obudowując nowy
wjazd po bokach murami parapetowymi, znanymi z wcześniejszych ba-
dań. Dawne okno w izbie na pierwszym piętrze zamieniono na drzwi pro-
loading ...