Instytut Historii Sztuki <Posen> [Hrsg.]
Artium Quaestiones — 21.2010

Seite: 113
DOI Heft: DOI Artikel: DOI Seite: Zitierlink: 
http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2010/0115
Lizenz: Creative Commons - Namensnennung - Weitergabe unter gleichen Bedingungen Nutzung / Bestellung
0.5
1 cm
facsimile
„OBRAZ O KRĄŻENIU OBRAZÓW": JASTRZĄR7E NOCY EDWARDA HOPPERA

113

czeniowej. Tym, co wyróżnia przypadek Jastrzębi /tocy w kontekście tej
pretendującej do uniwersalizmu zasady jest, po pierwsze, ich oscylowa-
nie pomiędzy mediami i wizualnymi porządkami, stosunkowo silne
„skrywanie się medium'", które uwalnia obraz od stabilizującego go dyk-
tatu materialności, „medium-nośnika" i pozwala na większą dynamikę
w obrębie „naturalnego medium" - ciała człowieka, po drugie jest nim -
jak pokazuje analiza recepcji - pewna kontrola, jaką sprawuje ten obraz
nad sposobem cytowania.
W przytoczonym fragmencie książki Przez?"oczystość pada również
stwierdzenie, że Jastrzębie nocy to „fotografia nas samych". Z jednej
strony, skoro są również „wspomnieniem" („tak już kiedyś było"), nie-
uchronnie przypomina się Barthes'a wizja fotografii w ŃuńeJe otmaza:
płótno Hoppera nie tylko pobudza fantazję, ale też tworzy ramę przeszło-
ści, kieruje ku teraźniejszemu doświadczeniu tego-co-byłoi07. Zatem być
sfotografowanym w obrazie to pozostawić w nim swój ślad, ale też, zgod-
nie z Lacana koncepcją spojrzenia i mimikry, to być pochwyconym i unie-
ruchomionym, zmuszonym do przyjęcia odpowiedniej pozy; to stać się już
nie tylko podmiotem, ale też przedmiotem spojrzenia - pre-fotograficzną,
trójwymiarową fotografią^; to być po obu stronach jednocześnie.
Choć nie podążam ściśle tropem Lacana, to centralna dla jego wersji
psychoanalizy koncepcja pragnienia, którą rozwinął za Freudem i wy-
kładami Kojeva o Heglu, wydaje się pomocna^. Pragnienie opiera się na
braku i ponawianych próbach redukcji owego braku. Przedmiot pragnie-
nia jest jednak nieuchwytny, a próba jego zaspokojenia zawsze nieuda-
na. W dyskutowanym przypadku rezultatem działań mających na celu
zredukowanie braku jest cytowanie Hoppera - transformacyjne powtó-
rzenie jako sposób przekroczenia owej otwartej i niewidocznej, i dlatego
generującej tak szczególny modus odbioru granicy: fizyczna separacja
i poczucie własnej nie-obecności w obrazie potęguje percepcyjną aktyw-
ność widza. Nie chodzi tu o jednostronne działanie aktywnego widza na
pasywny obraz, lecz o oddziaływanie obustronne. Mechanizm pragnie-
nia, powiada Lacan za Kojevem, zakłada wzajemność: słynna formuła, że
pragnienie jest zawsze pragnieniem innego, czyli przedmiot pragnienia
107 R. Barthes, .Szumito obraza. o /iAogra/ń, Warszawa 1996.
i°8 Tutaj nawiązuję przede wszystkim do lektury Lacana autorstwa K. Silverman, w:
eadem, TAresAoM o/TAe WsżMe WorM, New York 1996, zwłaszcza ostatnie trzy rozdziały,
s. 125-227. Lacan stosował metaforę aparatu fotograficznego dla określenia spojrzenia,
zob. idem, Foar Fandam-eTrAJ Coacep^s ofPsycAoanatysżs, New York 1998, s. 106.
Zob. M.P. Markowski, DysAars i pragrierże, wstęp do: R. Barthes, Fragaierty
hysAarsa miłosnego, Warszawa 1999, s. 5-35; być może to nie zbieg okoliczności, że tłu-
maczem i autorem FragareaMŁe posAoaAa rhtosnego do książki Barthes'a jest Marek
Bieńczyk.
loading ...