Instytut Historii Sztuki <Posen>   [Hrsg.]
Artium Quaestiones — 22.2011

Seite: 225
DOI Heft: DOI Artikel: DOI Seite: Zitierlink: i
http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2011/0227
Lizenz: Creative Commons - Namensnennung - Weitergabe unter gleichen Bedingungen Nutzung / Bestellung
0.5
1 cm
facsimile
POETYKI KOLAŻU W CZESKIM SURREALIZMIE

225

drugie zaś, chodzi o znaczące rozbudowanie koncepcji związku słowa
i obrazu, z jaką mieliśmy do czynienia w latach 20. i 30.
Heisler wydaje się najbardziej inwencyjnym reprezentantem cze-
skiego surrealizmu, jeśli chodzi o eksperymentowanie z technikami arty-
stycznymi na pograniczu słowa, obrazu i przedmiotu. Jego twórczość
otwierają poetyckie komentarze do grafik Toyen (tom PrLraLy poaśfc,
1939) i fotografii Jindricha Styrskiego z cyklów Zaóf maź i Maz s ^/fap-
aa oćfcA (1934) w tomie Na ^'eMacA 7ec/zfo dm (1941). W obu zbio-
rach prymarny pozostaje element ikoniczny, który nie tylko poprzedza
realizację poetycką w czasie, ale również częściowo determinuje ją w sfe-
rze motywów (zwłaszcza w przypadku kooperacji ze Styrskim). Wykorzy-
stywał on także różnorodne techniki i konwencje kolażu, począwszy od
„klasycznej" ksylografii we wzmiankowanym już cyklu Aóeceda, w któ-
rym korzystał nawet z tych samych reprodukcji graficznych, co Max
Ernst w obrazie La /enwie c/zaacc/aa^e; poprzez standardowy fotomontaż
(na przykład w ilustracji do Lz/ozo/h oz óadaaz'ze de Sade'a), fotografię
asamblażu (JfzTZ&e) oraz samodzielnie wynalezioną, automatyczną tech-
nikę „fotografiki", bliską fokalkowi (polega ona na mechanicznym znie-
kształceniu emulsji fotograficznej wskutek rozprowadzenia płatków my-
dlanych po powierzchni negatywu), którą zastosował przede wszystkim
w zbiorze Ze sz!upze/zo z^eshr i często łączył z kolażem. Najciekawsze wyda-
je się jednak nawiązywanie przez Heislera do kubistycznej tradycji kola-
żu, polegające na wprowadzaniu w kompozycje „przedmiotów gotowych",
przy czym gest ten nabiera tu zupełnie innego wydźwięku, wiążąc się
z kategorią surrealistycznego obiektu.
Tom Z Aaseomd spaa^a. LeaLsouane óasae składa się z siedmiu poe-
matów-obiektów, powstałych w wyniku syntezy kilku różnych technik
artystycznych: są to wykonane z perspektywy lotu ptaka czarno-białe
fotografie, na których uchwycono rozmieszczone na kartkach papieru
asamblaże składające się z drobnych przedmiotów - małych dziecięcych
zabawek, figurek, grudek węgla i cukru, kępek waty i piór - oraz gra-
ficznych reprodukcji i liter ułożonych w ciągły tekst. Forma tomiku zo-
stała poniekąd wymuszona przez okoliczności jego powstania; reproduk-
cja fotograficzna, podkreśla Kareł Srp, stała się jedynym dostępnym dla
surrealistów medium w latach wojny, gdy nie mieli oni dostępu do stan-
dardowego drukuj Heislerowi udało się jednak uczynić z owej technicz-
nej niedogodności zaletę i stworzyć jeden z najbardziej oryginalnych
wariantów intermedialności w czeskim, a być może i europejskim sur-
realizmie w ogóle. Przedmiotowe instalacje mają tu charakter enuiroa-

68 K. Srp, zdro/g (/o^ogra/re, /so/azg a SMrrgaós/TTMs), (w:) ĆgsM /o7ogra/7c^d
aua7dgarda 7978-7945, op. cit., s. 197.
loading ...