Instytut Historii Sztuki <Posen> [Hrsg.]
Artium Quaestiones — 22.2011

Seite: 229
DOI Heft: DOI Artikel: DOI Seite: Zitierlink: 
http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2011/0231
Lizenz: Creative Commons - Namensnennung - Weitergabe unter gleichen Bedingungen Nutzung / Bestellung
0.5
1 cm
facsimile
POETYKI KOLAŻU W CZESKIM SURREALIZMIE

229

W rogu stały skręcone papierosy
i było tam ciemno
ponieważ okienka sucharów są małe
Osły przeżuwały tam chałwę
i żarły ją całymi paczkami
wraz z pistoletami
które skrywały się wewnątrz
Była tam kokosowa kobieta
która tańczyła i połykała śrubki
a kiedy się napiła
wizjer w drzwiach się otworzył
i uciekał tamtędy sen / jak zielony dynhk
Powtarza się tu motyw zamkniętego, ciasnego wnętrza o ograniczo-
nym dostępie („małe okienka", „wizjer w drzwiach"), w którym dzieje się
coś dziwacznego, tajemniczego (ił. 9). Co ciekawe, związek między tek-
stem a obrazem zostaje tu radykalnie rozluźniony; mikroinstalacja
przedstawia piaszczysty krajobraz, w którym znajduje się tylko plasti-
kowa palma, malutki kredens na stoliku (prawdopodobnie z zestawu dla
lalek) i podążający w ich stronę konik. Wersy poematu umieszczone zo-
stały w wąskich linijkach, z których palcem odgarnięto piasek, co potę-
guje wrażenie jego zintegrowania z pejzażem. Jak widać, żaden motyw
wizualny nie odpowiada obrazom poetyckim, i jest to strategia typowa
dla większości utworów Z spania. Wydaje się, że poemat ten
w skrajny sposób realizuje drugą - obok iluzjonistycznej, lecz w gruncie
rzeczy iluzorycznej koherencji - tendencję Heislerowskich kompozycji
wizualno-poetyckich: ograniczanie dostrzegalnej niekompatybilności po-
szczególnych elementów (zarówno werbalnych, jak i ikonicznych, także
we wzajemnej relacji) przez spójne ramy formalne. Nie tylko tekst i ob-
raz nie korespondują tu z sobą; nie zachodzą również logiczne związki
między przedmiotami (kredens i koń na pustyni), tytuły wierszy dobie-
rane są zupełnie arbitralnie, nie krystalizuje się także spójna narracja
i fabuła, mimo gramatycznej poprawności tekstu.
W większości wierszy Heislera - pisze Frantiśek Smejkal - tylko związki skła-
dniowe zapewniają nieciągłemu tokowi niejednorodnych obrazów złudzenie ja-
kiegoś nawiązywania do siebie i łączności. (...) Heisler używa konwencjonalnej
składni zdaniowej do całkowitego rozbicia semantycznej struktury zdania, al-
bowiem jego poszczególne części, wchodzące w poprawne gramatycznie kon-
strukcje, pod względem znaczeniowym w ogóle się z sobą nie łączą^.

75 J. Heisler, Z ^asemai spania..., op. cit., s. 61.
76 F. Smejkal, Z^racepy pro/ió op. cit., s. 342.
loading ...