Instytut Historii Sztuki <Posen> [Hrsg.]
Artium Quaestiones — [1].1979

Seite: 71
DOI Artikel: DOI Seite: Zitierlink: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1979/0103
Lizenz: Creative Commons - Namensnennung - Weitergabe unter gleichen Bedingungen Nutzung / Bestellung
0.5
1 cm
facsimile
XIV-WIECZNE MALOWIDŁO KOPRZYWNICKIE

71

Z przedstawienia Eklezji zachowały się tylko fragmenty, ale pozosta-
łości te, zestawione z licznymi przykładami tego popularnego w sztuce
średniowiecznej tematu, pozwalają na odtworzenie jej pierwotnego wy-
glądu. Eklezja na głowie miała koronę, która była stałym jej atrybutem,
a być może jej głowę otaczał nimb — motyw częsty w ikonografii tego te-
matu od połowy XIII wieku S5. Zwierzę o tułowiu lwa, którego dosiadała
Eklezja, najpewniej miało głowę składającą się z czterech symboli ewan-
gelistów. Był to tetramorf, który zadomowił się w sztuce na stałe od
XII w. i od którego na przestrzeni następnych stuleci rzadko odstępowa-
no 56. Tetramorf w powiązaniu z Eklezją był odczytany jako znak rozprze-
strzeniania się nauki Chrystusa za pośrednictwem czterech ewangelii, któ-
re miał w depozycie Kościół. Eklezja w Koprzywnicy trzyma kielich
i krzyż z przymocowaną doń chorągwią.

Synagoga na malowidle koprzywnickim dosiada osia — symbol głu-
poty. Przepaska na jej oczach oznacza ślepotę na nauki Chrystusa, złama-
ne drzewce chorągwi, które trzyma w prawicy — utratę władztwa religij-
nego, jakie przeszło na Eklezję. Tak przedstawiona należy do najbardziej
rozpowszechnionego w XIV w. ujęcia tego tematu 57.

W porównaniu z ogromną większością przykładów Żyjącego Krzyża,
koprzywnicki zwraca uwagę rozbudową motywu bram raju, przy jedno-
czesnym marginalnym potraktowaniu motywu bram piekieł.

Najbliższą analogię dla koprzywnickiego Żyjącego Krzyża (poza po-
stacią Eklezji i Synagogi) stanowi Żyjący Krzyż namalowany przez Gio-

■nych maleb na Slovensku. W: Ze starśich yytyarnych dejin Slovenska, Bratislava
1965, pl. X. Malowidło w Żehra datowane jest przez Stejskala na lata 1380 - 1390, a tak-
że przez V. Dvorakova, Italienisierende Stromungen in der Entwicklung der
Monumentalmalerei des slovakischen Mittelalters. W: Studia Historia Sloyaca, t. III,
Bratislaya 1965, s. 103. Malowidło doczekało się monografii V. Dvorakova, Żivy
kriz z Zehfe. W: Monumentarum tutela. Ochrana Pamiatok. Bratislaya 1969, s. 221 -
- 293. Autorka w oparciu o pracę Fuglistera, określającego czas powstania pierw-
szych przedstawień Żyjącego Krzyża na pocz. XV w., przesunęła czas powstania ma-
lowidła w Żehra na lata 1420/30. Wydaje się, że wobec niepełnej dokumentacji przed-
stawień Żyjącego Krzyża w pracy Fuglistera, a także ze względu na charakter sty-
lowy malowidła w Żehra przesunięcie daty jego powstania jest nieuzasadnione.

55 A. Weis, Ekklesia und Synagogę. W: Reallexikon zur deutschen Kunstge-
schichte. t. IV, Stuttgart 1958, szp. 1194, W. S e i f e r t h, Synagogę und Kirche im
Mittelalter. Miinchen 1964, s. 155; A. Mayer, op. cit., M. Schlauch, The Allegory
of Church and Synagogę. Speculum 1939, s. 451 - 457. Por. Biblia pauperum Woi-
fenbiittel Herzog-August-Bibliothek, fol. 7v, ok. 1340 - 50, E. G u 1 d a n, op. cit., ii. 55.

56 Por. poprzedni przypis; W. N e u s s, Das Buch Ezechiel in Theologie und
Kunst, 1912; J. D ow, The Rose-Window. Journal of the Warburg and Courtauld ln-
stitutes, t. XX, 1957, s. 274.

57 Por. przypis nr 55; A. Weis, Die „Synagogę” am Munster zu Strassburg. Das
Munster, I, 1947, s. 66 - 73, R. F ii g 1 i s t e r, op. cit., s. 116.
loading ...