Instytut Historii Sztuki <Posen> [Hrsg.]
Artium Quaestiones — [1].1979

Seite: 138
DOI Artikel: DOI Seite: Zitierlink: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1979/0182
Lizenz: Creative Commons - Namensnennung - Weitergabe unter gleichen Bedingungen Nutzung / Bestellung
0.5
1 cm
facsimile
138

W. SUCHOCKI

Fakt, że analiza relacji może odsłonić reguły systemu (ustawienia np.
mebli) wiedzie nas do uzasadnienia postulatu „wejścia w badanie” przed-
miotu poprzez analizę typu powyżej przedstawionej. Pozwala ona niejako
wytyczyć kierunki, w których trzeba podążyć, i doradza jaką sieć wybrać,
aby z oceanu źródeł wyłowić te (słowniki typologiczne, stylistyczne, ikono-
graficzne, obyczajowe etc., o określonym historycznie i społecznie zakresie
oddziaływania), które są preferowane niejako przez sam przedmiot, by
wypełnić historyczną materią przestrzeń pomiędzy skończoną liczbą ele-
mentów przedmiotu, a jego „ostatnią instancją” ekonomiczno-społeczną,
nadać mu sens historyczny i uchwycić jego przemiany, a także ujawnić
faktyczną heterogeniczność przedmiotu i określić zasadę jego osobliwości,
indywidualności. Wszystkiego tego dokonujemy nie tracąc z oczu przed-
miotu, a raczej patrząc poprzez niego, w porządku określonym jego kon-
stytutywną zasadą, wytyczonym jego pojemnością znaczeniową.

0.1. Podstawowy podział przestrzenny w obrębie pomieszczenia wyzna-
czony jest przez względnie najsilniejszy element wydzielający, jakim jest
podwójne zróżnicowanie poziomu podłogi. Powstają w ten sposób trzy za-
sadnicze człony przestrzenne (ii. 1). Drzwi wejściowe prowadzą do pierw-
szego, względnie zintegrowanego członu (A) (il. 9). Stosunki wymiarów
(dł. 1431/szer. 733/wys. 440 cm) podkreślają jego kierunkowość, denotują 5
przechodzenie, dążenie—do, określają tę przestrzeń jako przestrzeń do
przejścia. Najdłuższy wymiar wyznacza kierunek6, który podkreśla oś,

5 W znaczeniu nadanym pojęciu denotacji architektonicznej przez Umberto Eeo
w książce Pejzaż semiotyczny, zwłaszcza s. 285 - 295. W szkicu rozwijającym zawarte
tam postulaty dla semiotycznych badań architektury Eco lapidarnie przypomina de-
finicje używanych w niniejszym tekście pojęć: ,,[...] rozróżniłem [.. .] dwa typy fun-
kcji: FUNKCJE PRYMARNE, te, które tradycja funkcjonalistyczna uznaje za fun-
kcje w prawdziwym sensie słowa (wchodzenie po schodach, stanie w oknie, nabie-
ranie powietrza, radowanie się światłem słonecznym, mieszkanie razem, etc.) i FUN-
KCJE SEKUNDARNE, takie, które historycy sztuki i ikonolodzy zaklasyfikowaliby
jako „wartości symboliczne” architektury: katedra gotycka umożliwia pewne fun-
kcje prymarne, takie jak „gromadzenie się”, ale jednocześnie komunikuje ona wiele
wartości „ideologicznych”, takich jak „atmosfera mistyczna”, „rozprzestrzenianie się
światła jako symbol obecności bożej” lub inne, „koncentrację”, „uległość” itd. Roz-
różniłem tedy w znaku architektonicznym proces DENOTACJI funkcji prymarnych
i proces KONOTACJI funkcji sekundarnych. Oczywiście dla wielu obiektów archi-
tektonicznych komunikacja funkcji sekundarnych jest ważniejsza (społecznie i ideo-
logicznie) niż komunikacja funkcji prymarnych. Dlatego termin „funkcja” nie jest
do rozumienia w ścisłym sensie przeznaczonym dla niego przez funkcjonalizm”
U. Eco, A Componential Analysis of the Architectural Sign (Column). Semiotica
1972 t. V, n. 2, s. 98.

0 Np. otwarcie przestrzeni ku górze, wywyższenie może osłabić „przejściowość”
przestrzeni, przez oznaczanie przestrzeni do kontemplowania, przebywania w niej
(na mocy konwencjonalizacji bodźca) — będzie tak w galerii w tymże pałacu. Tego
loading ...