Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 2.1983

Page: 16
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1983/0018
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
16

E. IWANOYKO

dawniej emblematami. Ewolucja ta, wykrystalizowana w Polsce dopie-
ro w epoce saskiej, zapowiada się wyraźnie już w czasach Sobieskiego.
Oczywiście stemmatyka barokowa nigdy nie zerwała swych powiązań
z emblematyką, stąd obecna jest w niej i wcześniejsza symbolika.
Gdańska trójdzielna seria rysunków do tej właśnie kategorii należy:
preferii je ona godło heraldyczne, ale nie wyzbywa się także starszych
figuralnych symbolicznych znaków.
. Projekt nie zrealizowanego medalu, wykonany na elekcję Jana III,
ma średnicę 10 cm; na awersie przedstawia stół okryty wzorzystym ko-
biercem z frędzlami, na nim zaś, nie na tacy, jak się pozornie wydaje,
leaz ona tarczy zajmującej prawiiie całą powierzchnię, leży ,przy gotowania
do koronacji korona (il. 1). Na niebie, które obejmuje trzy czwarte pola
obrazowego, ostre promienie słońca przedzierają się przez ciemne burzo-
we chmury. Na horyzoncie fragmenty oświetlonych zabudowań miejskich
symetrycznie rozmieszczonych. Lemmat wypisany w otoku głosi: SER-
VAVI ET MERVI, co znaczy: Służyłem i zasłużyłem, objaśnia zatem
symbolikę znaków plastycznych. Sobieski jest tu domyślnie ukazany jako
słońce, które rozpędza groźne mroki, a władca — król słońce — trium-
fuje, zaś tytułem zasług otrzymuje koronę. Korona spoczywa na tarczy
herbowej Sobieskich, Janina, będącej symbolem waleczności bojowej i za-
sług militarnych nowego elekta. Jest to niewątpliwe nawiązanie do ostat-
niej z przewag, decydującej o wyborze Sobieskiego na króla bitwie pod
Chocimiem, słynnej Victoria Chocimensis, Potwierdza to obszerna in-
skrypcja na rewersie medalu: JOANNES SOBIESKI/ MAGNVS PACIS
PVBLICAE/ ET EXERCITVS REGNI MAGISTER/ POST DELETVM AD
CHQCIMVM/ IMPERATORIA VIRTVTE/ TVRCARVM EXERCITVM/
VINDICATAM PALAM HOSTIS PERFIDIAM/ DEFENSAM REIPVBLI-
CAE ORBITATEM/ CONSPIRANTE CERTATIM/ S.P.Q.S./ SVFFRA-
GATIONE/ DIE XXI MAII A. CI LXXIV/ REX RENVNT1ATVS EST.
Tłumaczenie brzmi: Jan Sobieski opiekun pokoju państwa i wódz wojsk
królestwa po zniweczeniu pod Chocimiem siłą dowódcy wojsk tureckich,
po zwyciężeniu jawnej perfidii wroga, po obranie Rzeczypospolitej przed
spustoszeniem, w zgodnym głosowaniu senatu i narodu Sarmatów, zo-
stał ogłoszony królem dnia 21 maja 1674 roku. (il. 2).
Przedstawiony projekt medalu nie jest sygnowany, pewne jednak
jego cechy stylistyczne pozwalają na wysunięcie hipotezy atrybucyjnej.
Uważam, że jest to praca Henryka Duwena, którego sygnatury noszą na-
stępne cztery rysunki z teki Peschwitza. Rysunek tuszem podmalowany
miejscami sepią, en grisaille, o wyraźnie malarskim charakterze, o dość
silnych światłocieniowych kontrastach, operuje ciemną plamą wykona-
ną pędzlem z delikatnymi liniami zdradzającymi użycie piórka. Ukazana
ostentacyjnie na pierwszym planie „martwa natura” jest reprezentatyw-
loading ...