Instytut Historii Sztuki <Posen> [Hrsg.]
Artium Quaestiones — 4.1990

Seite: 129
DOI Heft: DOI Artikel: DOI Seite: Zitierlink: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1990/0161
Lizenz: Creative Commons - Namensnennung - Weitergabe unter gleichen Bedingungen Nutzung / Bestellung
0.5
1 cm
facsimile
RECENZJE I OMÓWIENIA

129

dynku instalacji, wind, kanalizacji, wentylacji nie da się wytłumaczyć oplecenia elewacji Centre
Pompidou gmatwaniną rur i rusztowań. Wcześniej musiały się wykształcić postawy artystyczne,
przekonania dotyczące postulowanego wyrazu formy architektoniczne, ażeby takie rozwiązanie
stało się możłiwe do pomyślenia i do przyjęcia. Istniejąca od dawna możliwość techniczna została
zaktualizowana jako forma artystyczna. A. Hauser celnie ujął dialektykę wizji — idei i realizacji
technicznej w procesie powstawania stylu: „(...) Co było tą pierwszą rzeczą, która zapoczątko-
wała przejście do gotyku — inwencja techniczna, jak twierdzi Semper, czy nowa wola artystyczna,
jak chce Riegl? Czy decydującym czynnikiem przy wprowadzeniu nowego stylu był motyw racjo-
nalistyczny, czy też pragnienie iluzjonistycznych efektów? Co było najpierw: żebrowane sklepie-
nie czy idea kompozycji wertykalnej? Czy »wertykalizm« wywodzi się u budowniczych katedr
gotyckich z dostępnych środków realizacji, czy też nowa wizja wysokości, gotycka egzaltacja,
zmusiła rzemieślników do wynalezienia środków, potrzebnych do tego, aby przekształcić ową
wizję w kamień i szkło? łrracjonalna, jeszcze nie artykułowana wizja mogła pobudzić racjonalną,
techniczną inwencję bądź inwencja techniczna mogła zasugerować i do pewnego stopnia wyprze-
dzić wizję; obie rzeczy są możliwe. (...) Nie będziemy się mylić, jeśli proces kształtowania się stylu
ujmiemy jako dialektyczny ruch między biegunami techniki i wizji, racjonalności i irracjonal-
ności, wymogów społecznych i dążności indywidualnych(...)” 20.

Przedstawione powyżej wątpliwości i uwagi krytyczne nie mogą podważyć oczywistych
wartości badań Dietera Kimpela. Podsumowując dokonania historii sztuki w zakresie wiedzy
o początkach gotyku Hans Sedlmayr pisał: „Nawet jeśli stosunki techniczne nie mogą wyjaśnić ka-
tedry gotyckiej, to nie mogą być zaniedbywane (również przez historyków sztuki). Nie tworzą one
kształtu katedry, ale umożliwiają go” 21. Violet-le-Duc wiedział bardzo dobrze jak katedry są
zrobione i jak należy je robić. Późniejsi badacze koncentrując się na innych problemach, pozosta-
wili tę dziedzinę na marginesie zainteresowań. Powstała w efekcie tego dotkliwa luka, która zostaje
częściowo wypełniona dzięki badaniom D. Kimpela. Niekwestionowanymi ich osiągnięciami są
rekonstrukcja technicznego procesu budowy i powiązanie architektury gotyckiej z kontekstem
społeczno-ekonomicznym. Uświadamiają nam one, jak wielkie znaczenie dla poznania historii
gospodarczej może mieć właściwa interpretacja dzieł sztuki, a tym samym jak istotne jest miejsce
historii sztuki wśród nauk historycznych. Zastosowanie metody opartej na jasnych przesłankach,
dokładnej znajomości materialnej struktury budowli i precyzyjnym wnioskowaniu pozwoliło
na wykazanie specyfiki gotyckich warsztatów budowlanych i określenie ich metod produkcji,
o czym niewiele miały do powi.dzenia źródła pisane i dotychczasowe badania. Wcześniej już
wspomniałem o owocności jej zastosowania dla rozwarstwienia i precyzyjnego datowania części
budowli. Efekty tych badań stanowią ważny wkład w poznanie materialnego aspektu architektury
gotyckiej. Ujawniają one konieczność nowego ujęcia gotyku w większym stopniu biorącego ten
aspekt pod uwagę i przezwyciężającego jednostronność interpretacji symbolicznej. Przezwycięże-
nie to powinno oczywiście być dialektyczne — czyli wykorzystujące dokonania poprzedników,
Nowa synteza będzie musiała w większym stopniu ujawnić dialektykę architektury gotyckiej
rozwijającej się w polu oddziaływań różnorodnych czynników, wśród których technika pełni
nie tylko rolę realizatora określonych jakości estetycznych, ale może być również inspiratorem
powstawania nowych jakości 22.

Jarosław Jarzewicz

20 A. Hauser, Filozofia historii sztuki, Warszawa 1970, s. 224 - 225.

21 H. Sedlmayr, Die Entstehung der Gotik und der Fortschritt der Kunstgeschichte, w: tegoż, Epochen und Werke,
t. III, Mittenwald 1982, s. 141.

22 Wiele cech takiej syntezy spelnia książka D. Kimpela i R. Suckale, Die gotische Architektur in Frankreich
1130-1270, Miinchen 1985, która w czasie pisania niniejszego tekstu (1986 r.) nie była mi dostępna. Ze względu na
szerokość poruszonej tematyki wymagałaby osobnego omówienia.

9 Artium Quaestiones t. IV
loading ...