Instytut Historii Sztuki <Posen> [Hrsg.]
Artium Quaestiones — 5.1991

Seite: 38
DOI Heft: DOI Artikel: DOI Seite: Zitierlink: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1991/0048
Lizenz: Creative Commons - Namensnennung - Weitergabe unter gleichen Bedingungen Nutzung / Bestellung
0.5
1 cm
facsimile
38

J. KOSTOWSKI

Podporządkowany teologii obecności dewocyjny obraz był przed-
stawieniem kultowym funkcjonującym w sferze subiektywnego do-
świadczenia religijnego poza liturgią ołtarza. Jego adoracja w trakcie
będącej najpełniejszym wyrazem devotio moderna pogłębionej me-
todycznej modlitwy, dzięki kontemplacyjnemu pogrążeniu się w treści
poszczególnych narzędzi męki, dawała wiernym odpowiednie odpusty^,
a owo duchowe połączenie się podmiotu z przedmiotem było je-
dnocześnie manifestacyjną negacją husyckiego obrazoburstwa^. Zna-
komicie służyła temu mistycznemu przeżyciu formuła stylu pięknego,
podkreślając dodatkowo związek z najwyższą formą obcowania z Bo-
giem, jaką jest ofiara eucharystyczna (hostia)^. Trudno nie dostrzec
w obrazie brzeskim dominacji charakterystycznych ,,miękkich" form
wywodzących się wprost z czeskiego malarstwa tablicowego epoki
przedhusyckiej^. To zastanawiające przejęcie jego cech nie może
być przypadkowe przy tym poziomie artystycznym i tłumaczy się
- poprzez ,,historyzujące" odwołania do czasów świetności Kościoła
na ziemi brzeskiej - dążeniami do odnowy życia religijnego. Niezwykłym
natomiast zdaje się być fakt, iż jeszcze w XVII wieku, w krańcowo
odmiennej sytuacji, obraz ten nadal pełnił podobną do swej pierwotnej
funkcję, będąc dla kolejnych wyznawców (luteran) obrazową ma-
nifestacją ich wiary'"'.

Mroczko: op. cit., s. 489n. Nt. devotio moderna, zob.: K. Górski: Prądy religijne XV
wieku a sztuka, w: Sztuka i ideologia XV wieku. Warszawa 1978, s. 125; S. Świerzawski,
Potrójne rozstaje myśli XV wieku. Ibidem, s. 80-82. Por.: T. a Kempis: O naśladowaniu
Chrystusa. Kraków 1981. Ks. IV, rozdz. 13,1. Funkcję "uobecniania" obrazów i nastaw
ołtarzowych w średniowieczu omawia A.S. Labuda, Wrocławski ołtarz św. Barbary i jego
twórcy. Studium o malarstwie śląskim połowy XV wieku. Poznań 1984, s. 90-100.
Jednym z najsilniejszych jego przejawów było kazanie Jakoubka ze Stribra, wy-
głoszone 31 stycznia 1417 r. w kościele Panny Marii "pred Tynem" w Pradze, w pobliżu
ołtarza św. Łukasza - patrona cechu malarzy, zob.: P. Kropaćek: Malirstvi doby husitske.
Ceska deskova malba prve poloviny XV. stoleti. Praha 1946, s. lOnn.
^ Labuda: op. cit., s. 105-107.
Landsberger: op. cit., s. 227n.; E.G.Troche: Das erste Jahrhundert schlesischer
Tafelmalerei. Die Hohe Strasse. Bd. 1. Breslau 1938, s. 136. Ów tradycjonalizm stylowy,
podnoszony — poza ostatnią monogralistką obrazu — m. in. dwukrotnie już przez T.
Dobrowolskiego (Śląskie malarstwo ścienne i sztalugowe do początku XVI wieku, w:
Historja Śląska od najdawniejszych czasów do roku 1400. Pod red. Wł. Semkowicza. T. m.
Kraków 1936, s. 178; a także: Sztuka na Śląsku. Katowice-Wrocław 1948, s. 154;) był nawet
powodem rozbieżnych opinii nt. czasu powstania tablicy.
W 1612 r., z fundacji dwóch miejscowych duchownych (Petera Thomasa i George
Watera), dodano do obrazu heraldyczno-inskrypcyjne zwieńczenie z łacińskim dwuwier-
szem i obszernym rymowanym niemieckim tekstem, wyjaśniającym jego sens i okoliczno-
ści fundacji: Lorenz: op. cit., s. 99n.; J. Harasimowicz: Treści i funkcje sztuki śląskiej
reformacji (1520-1650). Acta Universitatis Wratislaviensis No 819. Historia Sztuki II.
Wrocław 1986, s. 168 n., il. 159.
loading ...