Instytut Historii Sztuki <Posen> [Hrsg.]
Artium Quaestiones — 5.1991

Seite: 80
DOI Heft: DOI Artikel: DOI Seite: Zitierlink: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1991/0102
Lizenz: Creative Commons - Namensnennung - Weitergabe unter gleichen Bedingungen Nutzung / Bestellung
0.5
1 cm
facsimile
80

W. SUCHOCKI

ujęć — podnosząc wagę wymowy samego stosunku rozmiarów — przez
to jednak, że obraz stosunek ten dynamizuje, uruchamiając tło. To zaś
sprawia, że nie dające się określić coś, co prze ku dołowi obrazu, staje
się jego przynajmniej równorzędnym z szarżą bohaterem.
Skośne poprowadzenie szarży i wybór pionowego ustawienia pola
w ujęciu ,,błyskawicowym" jawią się teraz jako posunięcia rozstrzyga-
jące problemy obecne i w innych wersjach. Przekonujemy się, jak ważne
było tam danie szarży pola rozpędu. Tu — wobec ściśnięcia i przy-
tłoczenia pozostaje bierna, jej działanie skierowane jest gdzie indziej,
lecz w obrazie nie uwidocznione, nie dochodzi do zderzenia sił w dzia-
łaniu, ich wzajemnego ujawniania się. Zmiana sposobu zobrazowania
siły ściskającej, przeniesienie jej z brzegu pola odbijającego rozpęd na
przedstawione ściany wąwozu czyni sferę przedstawioną bardziej ,,sa-
mowystarczalną" dynamicznie, lecz zarazem obraz, w porównaniu do
tamtego, ,,przegadanym", bardziej zamkniętym; osłabia podstawę, na
której tamten uzyskiwał swoistą jakość sensu ukierunkowanego, lecz
niewyczerpalnego, stawał się opowieścią i o obrazie i o przedstawionym
świecie, o wszystkim, co składa się na rzeczywistość obrazową, a właś-
ciwie — o tym, co jest, jako o spojeniu tego, co się narzuca i tego, co
się skrywa.
Z przeglądu ujęć jednego tematu wyłaniają się momenty wspólne,
być może zwiastuny wiodących wątków twórczości. Z punktu widzenia
batalistycznego tematu uderza usuwanie z obrazów przeciwnika,
co podaje w wątpliwość ich zarówno ilustracyjny jak tryumfalny
charakter. Ukazują one ludzi nie tyle w starciu, w bitwie, ile w walce,
w pewnym dążeniu, powiedzielibyśmy — w drodze. Wiąże się to
z inną cechą ukazaniem w obrazach wycinka procesu, który
przeciąga się poza uwidocznioną przestrzeń. W krakowskiej wersji
ujęcia prowadzącego szarżę równolegle do płaszczyzny obrazu po-
kazany jest fragment kawalkady, ukazującej się z lewej strony i zni-
kającej z prawej; podobny sposob zjawiania się szarży w ujęciu
,.błyskawicowym" ma udział w ukazaniu spięcia tego, co pozorne
i tego, co nieuniknione. Toteż i w innej płaszczyźnie — szarży i bitwy
jako, powiedzmy, całości strategicznej określającej wielowątkowość
narracji, obrazy wybierają fragment, epizod. Uwaga o możliwości
porządkowania poszczególnych wersji jako faz ,,najazdu" na główny
motyw tyle się z tym zgadza, co ujmuje zmianę dostrzeganej cechy
w proces uchwytny w dziełach zestawionych w szereg.
Obrazy wiąże także charakter materii malarskiej. Używamy tego
określenia, by ująć wszelkie przejawy posłużenia się tworzywem:
farbą-kolorem nie tylko właściwości tonu, ale i fakturę i sposób
nakładania, a raczej — mawiamy, że obraz ,,ma materię", gdy wszstkie
loading ...