Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 7.1995

Page: 24
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1995/0026
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
24

JERZY KUBCZAK

nych w rękach niektórych postaci z oryginałami odkrytymi we wskaza-
nych pochówkach. Istotne są tu zwłaszcza naczynia kuliste, gdyż wywo-
dzą się z odległych tradycji scytyjskich i na nich to mieszczą się fryzy z
omawianymi wizerunkami. Forma tych przedstawień sugeruje, że doty-
czą one świata koczowników, materiał, w jakim je wykonano przemawia
za wyjątkowym znaczeniem danych obiektów, a miejsce ich znalezienia
świadczy o przynależności do najwyższych warstw społecznych. W tej sy-
tuacji nie może być mowy o dekoracji dowolnej, a proste obrazki rodzajo-
we wydają się tu nieodpowiednie. Tym niemniej należy uznać, że są wy-
starczające przesłanki do upatrywania w nich postaci Scytów.
Innego zdania była A. P. Mancewicz, wytrawna znawczyni antyku i
zasłużona badaczka kultur Nadczarnomorza. W 1949 roku opublikowała
ona studium, w którym zakwestionowała grecką proweniencję większości
arcydzieł toreutycznych z kurhanów scytyjskich, opowiadając się za ich
wytworzeniem w Tracji42. Odtąd kategorycznie ponad 30 lat propagowa-
ła ten pogląd z coraz większą wyrazistością, mimo braku poparcia ze
strony innych znawców tej problematyki43. Wyłożenie owej „teorii trac-
kiej” wykracza poza wyznaczone tu ramy, jednakże ze względu na fer-
ment, jaki wprowadziła ona do zastarzałych zapatrywań, należy się nieco
uwagi aspektom ściślej związanym z ikonografią. Mancewicz uważa
„barbarzyńców” na słynnych fryzach z Kul-oba, Czertomłyku, czy Soło-
chy za wyobrażenia Traków, przy czym jej argumentacja wiedzie od spo-
strzeżeń ikonograficznych do wniosków o charakterze ikonologicznym.
Najpierw, poprzez szczegółowe porównania z materiałem rzeczowym, de-
klaruje ona, że strój i uzbrojenie przedstawionych postaci są typowe
właśnie dla Traków, następnie zaś sięga do innych źródeł, które jakoby
potwierdzają jej obserwacje. Tak na przykład zauważa, że już Homer sła-
wił umiejętności jeździeckie Traków (II. XIII, 4 oraz XIV, 227), a zwąc ich
„czubatymi” (II. IV, 533) podkreślił specyfikę uczesania, jakie odpowiada
właśnie rzeczonym postaciom, przemawiając przeciw ich identyfikacji ze
Scytami. Przekonanie to wzmacnia rozbieżna z ikonografią charaktery-
styka tego ludu w traktacie Pseudo-Hipokratesa, któremu Mancewicz daje

42 A. P. Mancewicz, K woprosu o toriewtikie w skifskuju epochu, Wiestn. Driewn. 1st.
1949, nr 2.
43 W odniesieniu do rozważanej tu problematyki istotne znaczenie mają także następu-
jące publikacje Mancewicz: Griebień i fiata iz kurgana Sołocha, Sow. Arch. XIII, 1950; Go-
rit iz kurgana Sołocha, (w:) Trudy Gosudarstwiennogo Ermitaża, VII, Leningrad 1962; O
płastinie iz kurgana Karagodieuaszch, „Archieołogiczeskij Sbomik” 6, Leningrad 1964;
Izobrażenija ,,skifow” w juwielirnom iskusstwie anticznoj epochi, „Archeologia” XXVI,
1975. Z uwag polemicznych zob. N. N. Pogriebo wa, K woprosu o proischożdienii szediew-
row toriewtiki iz skifskich kurganow, Sow. Arch. XVII, 1953; J. Kubczak, O pochodzeniu
arcydzieł toreutykipółnocnopontyjskiej, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, XV, nr 4,
1967; Mieljukowa, Skifija... (jw. przyp. 9) s. 183 nn. - tamże odnośniki do innych wypo-
wiedzi krytycznych.
loading ...