Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 7.1995

Page: 33
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1995/0035
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
WIZERUNKI SCYTÓW W IKONOGRAFII NADCZARNOMORSKIEJ

33


Ryc. 28. Blacha w kształcie jelenia. Brąz. Dl. 17,5 cm. IV w. p.n.e. Nadkubanie. [Wg Talbot
Rice, op. cit., il. 32]

kokształtnych (il. 28). Nie tu miejsce na referowanie nader złożonej pro-
blematyki scytyjskiej plastyki zwierzęcej66, wszelako należy zauważyć, że
jej wykładnię treściową znacznie utrudnia fakt, iż odnośne wyobrażenia
nigdy nie były realistyczne w formie, nadto zaś trzeba odnotować, że
obocznie występowały skonwencjonalizowane podobizny ludzkie. Tak
więc w ikonografii Scytów nadczarnomorskich od samego początku fun-
kcjonowały przedstawienia terio- i antropomorficzne, przy czym ich inter-
pretacja i korelacje są nadal hipotetyczne, przede wszystkim w warstwie
ideowej. Problemom tym baczną uwagę poświęcił D. S. Rajewski67, pod-
kreślając przy okazji znany fakt, że w sztuce Scytów dominował styl ani-
malistyczny, postaci ludzkie natomiast pojawiały się co pewien czas, i to
zawsze pod niewątpliwym wpływem obcych tradycji ikonicznych. Dla ści-
słości należy dodać, że autorowi chodzi tu o wytwory rzemiosła artystycz-
nego68, jak wyżej wskazane przykłady zhellenizowane, a także i wcześ-
niejsze, odwołujące się do wzornictwa bliskowschodniego. Do nich należy
min. słynne zwierciadło oraz złote okucia miecza i toporka z kurhanów
Kelermeskich69, prezentujące uskrzydloną boginię i tzw. geniusze, jak
też postać mężczyzny w stroju orientalizowanym (il. 14). Przedmioty te,
pochodzące z początków VI wieku przed n.e., według uzasadnionego prze-
konania wykonano z myślą o konkretnych odbiorcach, wobec czego w tym
ostatnim wyobrażeniu można by się dopatrywać pierwszego znanego wi-
66 Zob. Skifo-sibirskij zwierinyj stil w iskusstwie narodow Jewrazii, Moskwa 1976.
67 Zob. zwłaszcza: „Skifskoje” i,,grieczeskoje” w siużetnych izobrażenijach na skifskich
driewnostiach, (w:) Anticznost’ i anticznyje tradicyi w kulturie i iskusstwie narodow sowiet-
skogo Wostoka, Moskwa 1978, oraz Antropomorfnyje i zoomorfnyje motiwy w riepiertuarie
rannieskifskogo iskusstwa, Arch. Sbornik, 23, Leningrad 1983.
68 Tym niemniej trudno dopatrzeć się obcych tradycji w takich obiektach brązowych
miejscowej produkcji z V i IV wieku przed n.e., jak „zwieńczenia” z Łysej Góry i ze Słono-
wskiej Bliznicy z postaciami męskimi (M. I. Artamonow, Antropomorfnyje bożestwa w
rieligii skifow, Arch. Sbornik, 2, Leningrad 1961, s. 75-79) czy stempel z grodziska Ka-
mieńskiego z głową „bogini” (B. A. Szramko, Ob izgotowlenii zolotych ukraszenij riemies-
lennikami Skifii, Sow. Arch. 1970, nr 2).
69 Scythian Art... il. 32-35 (miecz), 36-40 (toporek), 47-50 (zwierciadło).
loading ...