Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 7.1995

Page: 133
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1995/0135
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
WARSZTAT BAROKOWEGO RZEŹBIARZA

133

ści realizacji wielkowymiarowych modeli. Modele w skali 1 : 1 wykony-
wano zazwyczaj z gipsu lub gliny zmieszanej z włosiem lub drobno kru-
szoną słomą, na drewnianym lub metalowym stelażu, niekiedy również z
użyciem barwy, zgodnej z przewidzianym do realizacji materiałem58.
Bernini zalecał rzeźbiarzom, aby przemiennie poświęcali dzień na ry-
sowanie i dzień na pracę w materiale rzeźbiarskim59. Rysunek był, jak
już wspomnieliśmy wyżej, istotnym składnikiem warsztatu barokowego
rzeźbiarza60. Rysunki rzeźbiarzy XVII i XVIII stulecia różnią się niekie-
dy znacznie od współczesnych im studiów rysunkowych malarzy; z reguły
rozpoznać je można nie tylko ze względu na odmienny sposób przedsta-
wiania tematu, lecz i z powodu szeregu charakterystycznych szczegółów.
Ze względu na specyfikę potrzeb rzeźbiarzy, są to zazwyczaj przedsta-
wienia pojedynczych postaci, ukazanych z reguły bez tła lub na neutral-
nym, ciemnym tle wydobywającym kontur figury. Często postacie mają
zaznaczony postument, chociażby w formie jedynie zamarkowanej kilko-
ma sztychami. Również sposób przestrzennego wydobycia wolumenu fi-
gury pozwala rozpoznać w konkretnym rysunku dzieło rzeźbiarza. Są to
m.in. takie szczegóły, jak: silne wydobycie pogrubioną kreską niektórych
konturów, nie tylko zewnętrznych, markujących przyszłe załamania pła-
szczyzn bryły (fałd), sposób zaznaczania partii cienia za pomocą szrafo-
wania wskazującego na zamierzony sposób obróbki materiału
rzeźbiarskiego, dążenie do uchwycenia masy, przestrzenności bryły oraz
ruchu. Proces powstawania koncepcji rzeźby nie zakładał sztywnej kolej-
ności — rysunek - szkic plastyczny (bozzetto); oba sposoby konkretyzacji
idei mogły następować po sobie dowolnie lub też przemiennie.
RZEŹBIARZ A ZLECENIODAWCA
Tylko nieliczne dzieła rzeźbiarskie powstały w baroku wyłącznie z po-
trzeby twórczej samych rzeźbiarzy - zdecydowana większość jest efektem
konkretnego zamówienia. Punktem wyjścia do realizacji dzieła

58 Por. modele Beminiego do rzeźb aniołów z Arma Christi na moście św. Anioła w
Rzymie, obecnie eksponowane w Zbiorach Watykańskich. Bernini in Vaticano, Roma 1981,
s. 152-153.
59 Montagu, Roman Baroque Sculpture..., s. 9.
60 Por. H. Keller, Bildhauerzeichnung, (w:) Reallexikon zur deutschen Kunstgeschischte,
t. 2, Stuttgart 1948, szp. 625-639; G. P. Woeckel, Ignaz Günther. Die Handzeichnungen
des Kurfürstlich-bayerischen Hofbildhauers Ignaz Günther 1725-1775. Weissenhorn 1975;
F. Wagner, Bildhauerzeichnungen des europäischen Barock, (w:) Katalog der Salzburger
Residenzmuseum, Salzburg 1978.
O sposobie posługiwania się projektami rysunkowymi w barokowej praktyce rzeźbiar-
skiej por.: E. Zimmermann, Kunst-berühme Bildhauer und Stuccadors. Bemerkungen
zur südwestdeutschen Skulptur des 18. Jh., (w:) Barock in Baden-Württemberg. Ausstel-
loading ...