Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 7.1995

Page: 273
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1995/0275
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
OMÓWIENIA I RECENZJE

273

a) jako narzędzie umożliwiające interpretację obiektów materialnych ze względu na-
jej relacje i zależności od struktury społecznej w pradziejach oraz b) jako samoreflek
sja, pozwalająca dostrzec miejsce archeologii i archeologa we współczesnym świecie
(Shaun Waterman), a także te dotyczące kwestii jednego z najbardziej żywo dysku-
towanych, a jednocześnie najbardziej kontrowersyjnych problemów w archeologii
postprocesualnej, mianowicie 6) zagadnień płciowości (gender).
Druga część pracy jest dziełem archeologów. W sposób bardziej klarowny niż
autorzy I części wskazują oni na możliwości aplikacji nowych teorii i na konse-
kwencje, jakie posiada dla archeologii przełom poststrukturalistyczny. Część tę
otwiera artykuł Christophera Tilleya, jednego z najbardziej znanych przedstawi-
cieli archeologii poststrukturalistycznej, pt. On Modernity and Archaeological
Discourse. W przekonywający sposób pokazuje autor osadzenie początków ar-
cheologii w modernizmie. Wyobrażenia o przeszłości tworzone wówczas przez ar-
cheologię stanowiły odwzorowanie sposobów postrzegania świata w ramach
modernistycznego dyskursu. Ten jednolity obraz został zaatakowany i zakwe-
stionowany dopiero w początkach lat osiemdziesiątych, szczególnie przez archeo-
logię strukturalistyczno-marksistowską, kontekstualną, archeologię adaptującą
elementy hermeneutyki, archeologię mniejszości etnicznych, czy wreszcie archeo-
logię poststrukturalistyczną. Najbardziej doniosłe konsekwencje, twierdzi Tilley,
miała konstatacja, że przeszłość jest jedynie konstruktem społecznym, czymś
tworzonym tutaj i teraz, czymś niestałym i zmieniającym się. Pogląd taki zagro-
ził dotychczasowemu wizerunkowi dyscypliny jako poszukującej prawdy i obie-
ktywnej wiedzy. Czyżby więc uprawianie archeologii było zajęciem jałowym
i stratą czasu? Tilley jest takiemu wnioskowi zdecydowanie przeciwny. Refleksje
pobudzone powyższymi wątpliwościami powodują, jak twierdzi, otwarcie na no-
we obszary dyskusji.
Praktyka archeologiczna w rozumieniu Tilleya jest uwikłana w trojakiego ro-
dzaju relacje dialektyczne: pomiędzy materialnością przeszłości, materialnością
teraźniejszości oraz materialnością procesów tworzących dyskursy, pisaniem te-
kstów. Aby zrozumieć, jak pracują archeolodzy i co piszą, należy dokonać analizy
warunków społecznych, w których powstaje dyskurs. Drugim elementem jest
analiza samego dyskursu. Egzemplifikacją tej propozycji jest interesująca anali-
za użycia pojęć ‘nauka’ i ‘obiektywność’ w pracach L. Binforda i M. B. Schiffera,
czołowych przedstawicieli archeologii procesualnej. Znaczenie samego tekstu mo-
że zostać odczytane zarówno poprzez analizę jego organizacji, jak i przez analizę
syntaksy. Jest to zabieg o pierwszorzędnej ważności, gdyż znaczenie kultury ma-
terialnej, przypomina Tilley, jest tworzone w tekście, przez tekst. Epoka dotych-
czasowych tekstów archeologicznych, charakteryzujących się linearną strukturą
narracyjną (rodzaj opowieści detektywistycznej) została zakończona. W zamian
proponuje Tilley następujące rodzaje narracji: okrężną, spiralną, podwójną, afo-
rystyczną. Korzystając z nowych rodzajów narracji jesteśmy w stanie pisać prze-
szłość w nowy jakościowo sposób. Przed nowym wyzwaniem staje też odbiorca,
który musi nauczyć się czytania takich nowych tekstów. Ich odbiór, podkreśla
Tilley, charakteryzować się powinien przede wszystkim większym stopniem kry-
tycyzmu i samorefleksyjności.
loading ...