Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 8.1997

Page: 148
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones1997/0150
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
148

IZABELA KOWALCZYK

barwieniu feministycznym, nie były przez krytykę zauważone. Czy więc
odchodząc od nich, nie uległa ona presji krytyki?
Charakterystyczna dla wielu polskich artystek jest ich niechęć do uży-
wania określenia „sztuka feministyczna”, obawa, że określenie to niosło-
by dla ich sztuki pejoratywne znaczenia. Można mówić o niekonsekwencji
polskich artystek, o nieprzystawalności ich sztuki o zabarwieniu femini-
stycznym do ich wypowiedzi, w których odcinają się od feminizmu. Sztu-
ka feministyczna, aby mogła być efektywna, musi być twórczością w pełni
świadomą. Polskie artystki nie rozwinęły jednak żadnych programów.
Wydaje się, że wątki feministyczne pojawiły się w ich sztuce na fali
mody na feminizm, jako efekt prostego przejęcia wzorców ze sztuki za-
chodniej. Jednym z zadań sztuki feministycznej była zmiana paradygma-
tu sztuki, sposobu jej pojmowania, zaprzeczenia określeniu sztuki jako
jednomodelowego, opartego na hierarchiach monolitu. Postulaty te niósł
ze sobą także postmodernizm.
W najróżniejszych analizach dotyczących przemian w kulturze współ-
czesnej feminizm uważany jest za jeden z nurtów występujących w obrębie
postmodernizmu. Jak wiemy, problemy z obydwoma pojęciami zaczynają się
już na poziomie definicji. Nie wchodząc szerzej w analizę tego zjawiska, ja-
kim jest postmodernizm, warto zauważyć, że niesie on ze sobą postulat plu-
ralizmu postaw, poglądów i idei. Według kategorii postmodernistycz-
nych sztuka jest jedną z praktyk społecznych. Przełamany zostaje mit o
uniwersalności sztuki. Dzieło sztuki widziane jest jako tekst w siatce powią-
zań między instytucjami społecznymi, wytwórcą, odbiorcą, interpretatorem,
galerzystą i kupującym. Włączone zostają w obręb zainteresowania takie
kategorie definiujące ten tekst, jak: płeć, rasa, klasa. Istnieje możliwość róż-
nych strategii sztuki i rozmaitych interpretacji. Zostaje przełamany mit, że
sztuka nie ma płci9. Można powiedzieć, że postmodernizm przyniósł pojmo-
wanie sztuki ułatwiające kobietom bycie pełnoprawnymi twórcami, bez re-
zygnacji z własnej tożsamości.
Jednak w Polsce funkcjonuje ciągle modernistyczny model sztuki jako
czegoś uniwersalnego, mającego odnosić się do problemów metafizycz-
nych. Artysta pojmowany jest jako ktoś stojący poza społeczeństwem
(rzutuje na to romantyczna idea alienacji, wyobcowania artysty). Twór-
czość traktowana jest jako akt indywidualnej ekspresji. Brakuje miejsca
na działalność odnoszącą się do problemów społecznych, nie ma sztuki
krytycznej. Rezultatem tego stanu rzeczy jest fakt, że sztuka funkcjonuje
poza sferą społeczną, a społeczeństwo z kolei pozostaje obojętne na fun-
kcjonowanie sztuki. Jakkolwiek na fali mody na feminizm pojawiły się
działania artystyczne implikujące problemy feministyczne, nie zauważy-
9 G. Pollock, Feminism and Modernism, (w:) R. Parker, G. Pollock, Framing
Feminism, Art and the Women’s Movement 1970-1985, London, New York 1987, s. 79-119.
loading ...