Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 10.2000

Page: 190
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2000/0192
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
190

MICHAi HAAKE

swôj wewnptrzny niejako szkielet, plastyczng bardziej niz zaobserwowa-
ng w naturze zasadp jawienia sip na plaszczyznie. Trudniej o nich, ina-
czej niz u Tarasewicza, powiedziec, ze sg ogolocone z lisci, raczej, ze bezli-
stnosc jest ich naturg, ze ich nigdy nie mialy. „Rozrost” form wpisany
zostal w poziome podzialy barwnych pasôw, na ktôrych brzegach zatrzy-
mujg sip i wyrastajg nowe odgaipzienia. Przykladem jest nappczniaia
i jakby z innego porzgdku przejpta czarna forma na czubku mniejszego
drzewa. Jedne formy przechodzg w inné, podejmujgc ich bieg wedle po-
dziaiôw na plaszczyznie. W obrazie Tarasewicza sylwety drzew tak sg
wydobyte, by zyskiwaly zdecydowanie silniejszg intensywnosc wyrazu
niz biale tlo. Nakierowane w ten sposôb na widza, a zarazem pochlaniane
i przyslaniane bielg, sprowadzajg pochwycony wzrok na plaszczyznp, tam
toczgc zmagania o uwolnienie sip z jej niewzruszonej statycznosci.

Motywy wylaniajg sip zza granic pola i za nimi nikng. Niezaleznie czy
widzimy je z oddali, czy z bliska, zawsze pojawiajg sip w polu jakby w
najezdzie kamery. Biegng w rôzne strony, zmuszajgc wzrok do podgzania
za nimi i kierujgc do wyjscia poza plaszczyznp. Natura ruchu przez nie
wywolanego wydaje sip nie zalezec od struktury pola. Przeciwnie niz kon-
dycja widza, nastawionego na harmonijne ogarnipcie caiosci, co sprawia,
ze uklad - ruch form zostaje przez niego niejako odprowadzany wzro-
kiem. Wiasciwa percepcji tendencja do przemierzania piaszczyzny z lewej
ku prawej jest czpsto (takze w przedstawieniach pôl i pni) podwazana ta-
kg dyspozycjg elementôw, ktora podejmujgc „naturalny” kierunek percep-
cji, zazwyczaj wzdluz wznoszgcej przekgtnej, pozostawia dominantp -
najjasniejsze partie obrazu przy lewej krawpdzi pola.

Widz doswiadcza dyskomfortu, gdyz bpdgc odniesionym przez jeden z
elementôw ukladu do tego, co jako oczywiste rozpoznawalne - form natu-
ry, uswiadamia sobie niemoznosc ich oswojenia, w nich zadomowienia,
postrzegajgc zamkniptg plaszczyznp jako podstawowe ograniczenie. Sg-
dzimy zarazem, iz kruchosc obcowania z naturg, ambiwalencja doznawa-
nia jej totalnosci i obcosci jednoczesnie jest istotnym doswiadczeniem ob-
razôw Tarasewicza, mimo, a moze wlasnie dlatego, ze artysta zda sip byc
z nig nierozerwalnie zwigzany.

Stosunek obrazu do widza jest jednym z aspektôw, moze najiatwiej
uchwytnym, przeformulowywania statusu dziela i rozpatrywany w od-
osobnieniu nie moze zdac sprawy ze zlozonosci tego procesu. Pozbawianie
widza dystansu do dziela sugeruje prowadzenie oglgdu wzdluz piaszczy-
zny, ale i, na co wskazujg pôzniejsze realizacje scienne, wzdluz niej poru-
szanie, jak gdyby przeciwnie do charakterystycznego dla konesera gestu
odstgpienia o krok do tylu. Wraz z dokonujgcym sip oslabieniem zalezno-
sci piaszczyzny i znaczgcego inicjuje strategip obliczong na przekraczanie
loading ...