Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 12.2001

Page: 103
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2001/0105
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
FIZJOLOGIA MALOWANIA

103

ry. To doświadczenie lektury określa wiarygodność symbolu. Widzenie
jest studiowaniem gestu, rozumianego tu oczywiście jeszcze jako gest wy-
stępującej w przedstawieniu postaci. Studiowanie gestów zaś polega na
szczególnym sposobie odczytywania symboli.
Język gestów składa się z powszechnie zrozumiałych symboli, a tworzą go reakcje
odruchowe. Symbole te są widzialne: widzące je oko kojarzy od razu stan, który
wywołał dany gest i który jest przez ten gest symbolizowany. Zwykle ów widzący
odczuwa współczujące poruszenie nerwów tej samej części twarzy lub członków,
których ruch postrzega. Symbol oznacza tu całkowicie niedoskonałe, szczątkowe
odbicie, znak interpretacyjny, rozumienie którego trzeba dopiero uzgodnić. [...] ob-
raz może być symbolizowany tylko przez obraz40.
Dla Nietzschego symbol nie posiada swego źródła, nie tkwi w zamia-
rze. Symbol nie prowadzi w głąb, lecz dalej. Symbol prowadzi do nowego
ujęcia, komentarza, nowej interpretacji. Nie jest rekonstrukcją pierwot-
nej idei, lecz konstrukcją nowej interpretacji. Stąd też symbol taki nie
pretenduje do całości, przeciwnie charakteryzuje go szczątkowość i stano-
wi on jedynie moment procesu lekturowego. „Mamy do czynienia z naro-
dzinami nowego znaku. Znak ten nie ulega absolutyzacji. Lecz staje się
oznaką, która sama nic nie znaczy, którą dopiero trzeba zinterpreto-
wać”41. Znak rozumiany po nietzscheańsku jest bliższy pojęciu śladu.
Ślad nie ma stałego, autonomicznego odniesienia, ale jest odciskiem i
stąd odsyła do kolejnych ruchów, a jego interpretację wydobywa się w no-
wej pozycji ciała. Wczesne pisma, przynajmniej w zestawieniu z estetyką
symbolistów, realizują to, co potem w interpretacji Nietzschego ujmie
Martin Heidegger jako „odwrócony platonizm”42.
Symptomatologiczna koncepcja znaku - którą można wywieść z odnie-
sienia do gestu - w późniejszych dziełach Nietzschego, takich jak po-
śmiertny zestaw pism Wola mocy - przekształca się w fizjologię sztuki.
Rozwija ona wcześniejsze intuicje, rozszerzając znaczenie gestu - od mi-
metycznej jego prezentacji w kierunku pełnego mechanizmu lektury, od-
bioru uzależnionego od fizyczności percepcji:
Każda sztuka działa jak sugestia na mięśnie i zmysły, jakie są pierwotnie czynne
w naiwnym człowieku artystycznym: [...] przemawia do subtelniejszej odmiany
ruchliwości ciała.
Każda sztuka działa tonicznie, powiększa siłę, zapala ochoczość (tzn. poczucie si-
ły), pobudza lotne wspomnienia upojenia - istnieje szczególna pamięć, przenikają-
ca takie stany: daleki i lotny świat sensacyi powraca14.
40 Ibidem, s. 73-74.
41 M. P. Markowski, Nietzsche. Filozofia interpretacji, Kraków 1998, s. 275.
14 M. Heidegger, Nietzsche, t. 1, tł. A. Gniazdowski, P. Graczyk, W. Rymkiewicz,
M. Werner, C. Wodziński, oprać. C. Wodziński, Warszawa 1998.
43 F. Nietzsche, Wola mocy. Próba przemiany wszystkich wartości, przeł. S. Frycz
i K. Drzewiecki, Warszawa 1910-1911, s. 413.
loading ...