Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 12.2001

Page: 363
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2001/0365
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
BÓG NIE ZOSTAŁ STRĄCONY

363

warzystwa ubezpieczeniowe zostały znacjonalizowane. Podobnie większe
fabryki. Partia kombinowała nad kolejnymi etapami wywłaszczania wy-
właszczonych. Totalna nacjonalizacja mogła dokonać tej sztuczki.
Wahania nastrojów wśród odpowiedzialnych za funkcjonowanie eko-
nomii w tych warunkach były, co zrozumiałe, ekstremalne. Komitet Za-
trudnienia, na przykład, sformułował swoją diagnozę na łamach „Praw-
dy” 26 lutego: „Pracownicy miast i niektórych wsi duszą się w bólach
głodu. Koleje ledwo się wloką. Domy się rozsypują. Miasta są pełne odpa-
dów. Epidemie się szerzą, śmierć uderza z prawa i lewa. Przemysł jest
podkopywany od wewnątrz”66. Z drugiej strony na początku kwietnia czy-
telnik „Prawdy” znalazłby bezgraniczne pokrzepienie w Uchwałach Dzie-
wiątego Zjazdu Partii, odnotowując „z satysfakcją niekwestionowane oz-
naki wzrostu produktywności w głównych grupach pracowniczych”6 7.
Naprzód ku komunizmowi! Nowe prawo z 29 listopada 1920 r. deklaro-
wało nacjonalizację wszystkich zakładów pracy zatrudniających więcej niż
dziesięciu pracowników, lub więcej niż pięciu w przypadkach, gdy wyko-
rzystywano w nich napęd silnikowy (nowoczesny luksus)68. (Mówię „de-
klarowało”, ponieważ faktycznych środków przeprowadzania i monitoro-
wania nacjonalizacji niemal zupełnie było brak. To samo dotyczy
większości planów i dekretów wychodzących z SOWNARKOM-u i GOSP-
LAN-u w ciągu kolejnych miesięcy. W przemówieniach Lenina nader czę-
sto odzywa się ta świadomość.) Wyciekanie towarów na prywatny rynek
miało być powstrzymane raz na zawsze. Komisariat Żywności miał roz-
szerzyć swój monopol na rzeczy tak niepozorne, jak miód i grzyby69. Mó-
wiło się o programie kryzysowym dla kolektywnych gospodarstw rolnych.
Na wiosnę 1921 r. miały powstać Komitety Obowiązkowych Zasiewów
Ziarna - nie zdążyły tylko ze względu na ostatnie paroksyzmy komuni-
zmu wojennego i odwrót w stronę NEP-u70. Trocki był entuzjastą metod
i kwietniu 1922 r. UNOWIS zajął znaczącą, zdaniem niektórych dominującą pozycję na
wystawie dorobku prowincjonalnych szkół artystycznych w Moskwie. W maju 1922 r. mia-
ła miejsce wystawa UNOWIS-u w Witebsku. W czerwcu UNOWIS figurował w piotrogrodz-
kim „Przeglądzie nowych tendencji w sztuce”. W maju 1923 r. zbiorowym wystąpieniem
UNOWIS-u była prelekcja na temat wystawy „Dzieł artystów z Piotrogrodu należących do
wszystkich nurtów”. Niewątpliwie UNOWIS wypadł z łask lokalnych władz witebskich.
W takich wypadkach sankcja ekonomiczna - szczególnie w systemie reglamentacji - bar-
dzo często wystarczała.
66 Cyt. w: Chamberlin, Russian Reuolution, t. 2, s. 291.
67 Cyt. w: Schapiro, Origin ofthe Communist Autocracy, s. 216.
68 Zob. Chamberlin, Russian Reuolution, t. 2, s. 97. Jeśli chodzi o przeciwstawne po-
glądy na program nacjonalizacji (to znaczy na równowagę między ideologią a względami
praktycznymi w jego ramach), zob. Carr, Bolsheuik Reuolution, t. 2, s. 172-198 oraz Mai-
le, Economic Organization, s. 29-76.
1,9 Zob. Chamberlin, Russian Reuolution, t. 2, s. 102.
70 Zob. Carr, Bolsheuik Reuolution, t. 2, s. 171-172 oraz Maile, Economic Organiza-
tion, s. 501.
loading ...