Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 13.2002

Page: 248
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2002/0250
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
248

PIOTR JUSZKIEWICZ

czasem mechanizm ekonomiczny zdolny podtrzymać taką profesjonaliza-
cję działania artysty, która byłaby związana z wizją duchowych koniecz-
ności i powinności w poszukiwaniu efektywności zbliżał się i utożsamiał
ze zjawiskiem szerokiej konsumpcji, co oznacza ekonomicznie sensowną
szeroką dostępność, co oznacza także bazowanie na konsumpcyjnej przy-
jemności, pojmowanej jako przyjemność sensualna i aktywność wysyła-
nia w przestrzeń społeczną komunikatów dominacji14. Zmiana, którą w
efekcie przynosi przekształcenie systemu dystrybucji dzieł i artystycznej
wartości jest taką zmianą struktury autorytetu, który umożliwia działa-
nie i rozwój mechanizmów konsumpcji, jednocześnie zachowując ten spo-
sób nadawania wartości, który zasadza się na jej negacji. Przy czym nie
chodzi tu o ustalenie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy podda-
niem dystrybucji dzieł logice zjawisk związanych ze zjawiskiem szerokiej
konsumpcji a destrukcją autorytetu Salonu i wytworzeniu alternatyw-
nych jego źródeł. Równie dobrze można by przecież sformułować twier-
dzenie odwrotne. Sposobem ujawnienia owej zmiany jest natomiast ob-
serwacja dyskursywnego zwrotu, który wszakże jest nie tyle objawem
tejże, co fragmentem rzeczywistości ukształtowanej przez te same regu-
larności, co sama zmiana.
Terminem, który staje się ośrodkiem zmian w dyskursie artystycznym
i krytycznym w II połowie XIX wieku we Francji jest słowo: „niezależ-
ność”. Robert Jensen w książce poświęconej związkom pomiędzy strate-
giom rynkowym stosowanym wobec nowego malarstwa w XIX-wiecznej
Francji a osiąganym sukcesem artystycznym wskazuje na przesunięcia w
znaczeniowym zakresie tego terminu15. W ideę Salonu, twierdzi Jensen,
wpisana była niezależność artystycznych zasad w stosunku do zawiro-
wań politycznych i gospodarczych, a także wobec przejściowych mód.
Wszakże spory dotyczące restrykcyjności Salonu, a zwłaszcza sprzeciwy
wobec decyzji i instytucji jury przyczyniały się do kształtowania mitu ar-
tysty odrzuconego przez oficjalne hierarchie, a tym samym do przesunię-
cia sensu słowa niezależność w odniesieniu do sztuki tak, by oznaczało
ono opozycję wobec mającej często charakter obrony materialnego intere-
su arbitralnej decyzji organizatorów Salonu. Odrzucenie oznacza wów-
czas represję wobec niezgody na kompromis artystyczny, który z kolei
mógłby zostać nagrodzony oficjalną karierą i finansowym sukcesem. Ar-
tysta niezależny staje się tym samym artystą autentycznym, przeciwień-
stwem komercyjnej interesowności i związanej z karierą uległości w spra-
wach estetycznych przekonań. Ale niezależność, wskazuje Jensen, oznaczać
zaczyna także w miarę zbliżania się końca XIX wieku także niezależność

14 Por. J. Baudrillard, For a Critiąue of thePolitical Economy ofthe Sign, op. cit.
15 R. Jensen, Marketing Modernism in fin de siecle Europę, Princeton 1994.
loading ...