Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 13.2002

Page: 265
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2002/0267
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
INSTYTUT HISTORII SZTUKI NA UNIWERSYTECIE RZESZY W POZNANIU W LATACH 1941-1945

265

Zadania historii sztuki w zakresie dydaktyki i badań naukowych, któ-
re sformułowano w wymienionym wyżej memoriale z listopada 1939 roku
pokrywają się dokładnie z zadaniami i sposobem myślenia, które legły
u podstaw programu działania całego Uniwersytetu Rzeszy.
A) Podstawą badań naukowych ma być ogólnoniemiecka sztuka, z tym wszakże,
że szczególny nacisk należy położyć na konstytuowanie ścisłego i żywego związku
nowych terenów wschodnich z tą stroną niemieckiej kultury. Świadomość istnie-
nia wielkiej ogólnoniemieckiej kultury należy pielęgnować i podsycać starannie
i z naciskiem.
B) Przez gruntowne przebadanie historii sztuki w okręgu poznańskim należy po-
kazać, jak bardzo niemiecka była ta sztuka we wszystkich ważnych okresach. Na-
leży wykazać, że obszar Kraju Warty był obszarem kolonizacyjnym niemieckiej
kultury z zachodu oraz obszarem tranzytowym dla prądów kulturowych biegną-
cych ze Śląska do Prus i w odwrotnym kierunku.
C) Uniwersytet Poznański musi stać się przyczółkiem dla badań na sztuką pół-
nocno- i wschodnioniemiecką oraz sztuką wschodnioeuropejską. Szczególną uwa-
gę należy poświęcić sztuce terenów wschodniej Polski pozostającej pod silnym
wpływem niemieckim. Zakresem badań należy objąć sztukę ludową, aby w ten
sposób wesprzeć ogólne badania narodowościowe22.
W wielu elementach tego programu można odnaleźć przesłanki i zasa-
dy badawcze znane już w przedwojennej nauce o sztuce. Zakorzenione od
zawsze w tradycji historii sztuki zajmowanie się sztuką definiowaną w
kategoriach państwa narodowego skłania się tu ku modelowi badań nad
ziemią narodu etnicznego (Volksboden) rozwijanemu od czasów traktatu
wersalskiego i nastawionemu na rewizję politycznych granic w Europie23.
Pojmowanie Europy Środkowej jako rdzennie niemieckiej przestrzeni
kulturalno-politycznej oraz przekonanie o wyższości niemieckiej względ-
nie germańskiej kultury, zwłaszcza wobec wschodnich sąsiadów, było w
owym czasie tak samo rozpowszechnione, jak koncepcja nauki uznającej
za własne wartości cenione w bieżącej polityce oraz działającej na rzecz
ich potwierdzenia. Natomiast apodyktyczny ton memoriału i postulat
włączenia ziem wschodnich w ogólnoniemiecką (czytaj: wielkoniemiecką)
kulturę odzwierciedla dokładnie sytuację stworzoną przez wojnę, postrze-
ganą jako stan trwały. Badania naukowe miały tę sytuację po prostu
ustabilizować, ugruntować i na swój sposób pogłębić. Obecność dawnego
22 Por. przyp. 15.
23 Na temat narodowego paradygmatu w historii sztuki por. przede wszystkim L. O. Lar-
sson, Nationalstil uncL Nationalismus in der Kunstgeschichte der zwanziger wid di'eissiger
Jahre, (w:) L. Dittmann (Hg.), Kategorien und Methoden der deutschen Kunstgeschichte
1900-1930, Stuttgart 1985, 169-184. W stosunku do Niemiec problematykę tę należy sil-
niej wpisać w instytucjonalne ramy kształtowania „twierdzenia o ziemi narodu etnicznego
i kultury”. Por. na ten temat I. Haar, Historiker im Nationalsozialismus (jak w przyp. 6),
30-31.
loading ...