Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 16.2005

Page: 11
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2005/0013
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
PIERWOWZÓR MASYWU WIEŻOWEGO FARY CHEŁMIŃSKIEJ

11

średnio z Zachodu, zapewne z Nadrenii, gdyż tylko tam mógł się zapo-
znać z podobnym układem planistycznym i przestrzennym”13.
Proces budowy kościoła chełmińskiego zajął niemal połowę stulecia.
Mimo to, w zgodnej ocenie badaczy, farę chełmińską realizowano konsek-
wentnie wedle z góry zatwierdzonego projektu. Można więc przyjąć, że
kształt masywu wieżowego zaprogramowano, przynajmniej w ogólnych
zarysach, już w końcu wieku XIII. Analiza struktury murów dowiodła, że
dwie dolne kondygnacje wież wznoszono równolegle z budową korpusu.
Musiały więc być ukończone (może wraz ze szczytem środkowym) około
1320 roku14. Nie wiadomo, czy w tym czasie ukończono już wieżę północ-
ną i półtorej kondygnacji wieży południowej, czy też prace nad górnymi
partiami wież trwały jeszcze w trzeciej dekadzie XIV wieku.

4. OPIS MASYWU ZACHODNIEGO
Masyw wieżowy fary chełmińskiej składa się z dwukondygnacyjnego,
blokowego segmentu dolnego odpowiadającego wysokością nawom kor-
pusu oraz trójdzielnej strefy górnej, którą tworzą: czterokondygnacyjna
wieża północna zwieńczona ostrosłupowym hełmem, półtorakondygnacyj-
na nasada wieży południowej nakryta dachem namiotowym oraz prze-
strzeń międzywieżowa nakryta dachem dwuspadowym ujętym od zacho-
du trójdzielnym szczytem (ił. 3, 4). Masyw zachodni tworzy w rzucie re-
gularny, wydłużony prostokąt podzielony wewnętrznie na trzy segmenty
- kwadratowe pomieszczenia podwieżowe na przedłużeniu naw bocznych
oraz prostokątny w planie przedsionek usytuowany u nasady nawy
głównej. Sklepione czteroramiennymi gwiazdami pomieszczenia dolnej
kondygnacji łączą się między sobą i otwierają na wnętrze kościoła szero-
kimi ostrołukowymi arkadami. W narożnikach północno- i południowo-

13 T. Mroczko, Architektura..., s. 66. Autorka wskazała wprawdzie także inne realiza-
cje tego typu - kościół Św. Marcina w Halberstadt oraz grupę budowli austriackich, jed-
nak wszystkie one powstały później niż fara chełmińska. Wydaje się przy tym, że uwadze
badaczki umknęła jeszcze jedna analogiczna budowla z terenów Nadrenii warta przywo-
łania także z tego względu, że podobnie jak w Chełmnie nawy boczne nakryto tam syste-
mem dwuspadowych dachów poprzecznych ujętych trójkątnymi szczytami. Jest to współ-
czesny farze chełmińskiej kościół parafialny w Kempen, budowany najpewniej od 1294
roku. Chór ukończono w 1316, a korpus około 1320 roku - P. Clernen, Die Kunstdenk-
maler des Kreises Kempen (Kunstdenkmaler der Rheinprouinz, t. 1, cz. 1), Dusseldorf
1891, s. 56 nn.
14 T. Mroczko, Architektura..., s. 70 n. Początek realizacji przyziemia części wieżowej
wyznacza portal zachodni, datowany zgodnie na około 1300 rok (zob. T. Jurkowlaniec,
Gotycka...., s. 136).
loading ...