Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 16.2005

Page: 274
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2005/0276
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
274

ROSALIND E. KRAUSS

pragnienia do okresu dojrzewania, które wynika z tytułowego pojęcia
„dojrzewanie płciowe”8, jest tylko jednym z ogniw w implikowanych se-
riach temporalnych przemieszczeń źródła, nieustannie oddalającego się
w spojrzeniu artysty. Gala wkroczyła bowiem w wyobraźnię Ernsta przy
akompaniamencie słów: „zamieszanie, moja siostro” - tytuł kolażu, wy-
konanego przez artystę w tym samym czasie co Puberte proche. Słów,
których pojawianie się, coraz wyraźniej będzie ewokować fantazje mło-
dzieńcze Ernsta, wyrażające stosunek do jego znacznie młodszej siostry
Loni; fantazje, które wielokrotnie zostaną przez niego wpisane w cykl
Femme 100 tetes. Lecz tak jak Gala jest ekranem dla Loni, tak Loni jest
ekranem dla jeszcze wcześniejszych odczuć. Kobieta-jako-fallus przy-
obleka te uczucia w rodzaj ekscytującego promieniowania, właśnie wte-
dy, gdy lokuje je w momencie budzenia się u dziecka świadomości istnie-
nia seksualnej różnicy.
No i ujęcie tego spotkania przez Eluarda. Jestem ciekawa, czy ono rów-
nież operuje logiką regresji. Jego wiersz, „Max Ernst”, jest bowiem struk-
tury zowany przez czterokrotne powtórzenie frazy „dans un coin”9. Naj-
pierw autor mówi: „W jednym kącie zwinne kazirodztwo obraca
dziewictwo małej sukienki”. Następnie niebo jest „dans un coin ”; później
jest w nim samochód załadowany warzywami; i naraz znajduje się w nim
on sam, ogniskując spojrzenia wszystkich pozostałych. Czterokrotne dans
un coin sumuje się, jak zauważono, w grę nazywaną po francusku le jeu
de ąuatre coins. Oczywiście, krzesełka do wynajęcia10. Eluarda ewokacja
dzieciństwa. Ale nie przez przywołanie, na przykład, gry w „doktora”.
Raczej poprzez grę wykluczania. Wszyscy poruszają się dookoła; wszyscy
zmieniają miejsca; ktoś zawsze zostaje na zewnątrz i odpada. Eluard
znajduje się w kącie, rozpromieniony przez blask bycia obserwowanym.
Eluard znajduje się w kącie, odrzucony i patrzący.
Wyprowadzenie seksualnej gry le jeu de ąuatre coins z czterokrotnego
powtórzenia „dans un coin” to wynik niezwykle przekonującej, krytycz-
noliterackiej lektury wiersza Eluarda. Do tej analizy krytyk dodaje inną.
Twierdzi, że w czterech „kątach” wiersza zawarte zostało uznanie przez
Eluarda artystycznego medium Ernsta jako czegoś odrębnego od wła-
snego medium poety; czegoś, czego byt obrazowy opiera się na stronie
danej nie do czytania, ale do oglądu, stronie, definiowanej przez swój
8 W oryg. puberty - angielski odpowiednik tytułowego puberte.
9 W kącie.
10 W oryg. musical chairs - angielska nazwa gry, nazywanej we Francji le jeu de ąu-
atre coins („gra w cztery kąty”); jej polskim odpowiednikiem jest gra w „krzesełka do wy-
najęcia”.
loading ...