Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 16.2005

Page: 290
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2005/0292
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
290

ROSALIND E. KRAUSS

ekranu pamięci jako centralnego elementu analizy Freuda: ekranu pa-
mięci, to znaczy takiego, który funkcjonuje nie jako dostarczyciel treści,
ale jako warunek sposobu, w jaki coś jest strukturyzowane. Albowiem
nie ptak jako taki, ale ptak jako fundamentalna nieobecność jest tym, co
odgrywa tak ważną rolę w operacji rekonstruowanej przez Freuda.
Rzekome wspomnienie Leonarda o ptaku, który odwiedził go w kołysce
i uderzał ogonem między jego wargami, jest interpretowane przez Freu-
da jako ekran, zasłona, na którą w zamaskowanej formie rzutowane są
zapamiętane resztki niemowlęcego podniecenia spowodowanego przez
nadmiernie uczuciową matkę. Niemowlę, zbyt małe, by rozumieć te
uczucia, zachowuje owe początkowe, nieuformowane doświadczenia jako
wspomnienie, którego znaczenie spoczywa uśpione, oczekując interpreta-
cji, która może nadejść jedynie post factum; znaczenie jest więc funkcją
tego, co Freud nazywał odroczonym działaniem13. Fakt, że to właśnie
ptak jest tym, co zostaje ostatecznie wytworzone jako percepcyjna treść
tego wspomnienia, Freud wyjaśnia w sposób analogiczny do tego, w jaki
wyjaśniał pojawienie się wilka w śnie Człowieka Wilka lub różnych innych
obiektów uobecnianych w ekranach pamięci tak wielu jego pacjentów.
Freud twierdzi, że te elementy dostarczane są podmiotowi jako ready-
made; są tym, co dziecko wyłapuje ze strzępów (nie)słyszanych rozmów,
z obrazów, na które natknęło się w książkach, z zachowań zwierząt, za-
równo zaobserwowanych, jak i znanych z opowieści. Są danymi odkry-
wanymi w procesie badawczej eksploracji, do której podejmowania nie-
ustannie przymuszają lub jego ich własna ciekawość seksualna; dane te,
raz odkryte, ulegają retrojekcji na bezkształtną przeszłość w przebraniu
„pamięci”. Są całkowicie udawanymi przedmiotami odniesienia, które
przychodzą po fakcie, by przyłączyć się do ruchomych znaczących tego, co
Freud określał później już nawet nie jako pierwotną scenę, ale jako
pierwotną fantazję.
We Freudowskiej rekonstrukcji przypadku Leonarda ptak wywodzi się
ze starej bajki o czarownicy, z powtarzanej przez matkę opowieści o zna-
ku-omenie przyszłej wielkości jej dziecka. Freud formułuje hipotezę, że
ten omen został następnie wzmocniony jako specyficzny obiekt pamięci
przez informację, że sępy nie mają samców i są zapładniane przez wiatr.
Ekran pamięci to zatem aparat, za pomocą którego widzenie zostaje re-
trojektowane, rzutowane po-fakcie na całkowicie nasyconą podstawę
readymade.

13 Niem. Nachtraglichkeit.
loading ...