Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 17.2006

Page: 127
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2006/0129
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
TOPOGRAFIA SUKCESU

127

nacjonalizacji i polityzacji. Droga tego ruchu rozpoczyna się w polskiej
fotografii piktorialnej od wileńskich dokumentów Bułhaka, poprzez obec-
ność Leiki w środowisku, aż do Fotografii Ojczystej, która w sposób naj-
pełniejszy realizuje dokumentalną tendencję w polskiej fotografii. Pro-
gram ten pozwolił piktorialistom na ocalenie swoich idei, choć w zmien-
nych warunkach technologicznych. Petryfikacja tematu pejzażowego
umożliwiła im pomimo przyjęcia do swej twórczości postulatów propa-
gandowych utrzymanie continnum kompozycyjno-tematycznego. Można
więc powiedzieć o drodze dokumentu w środowisku piktorialnym, uży-
wając słów Wiktora Szkłowskiego, iż dokonała się w latach trzydziestych
„kanonizacja form peryferyjnych”70. Nie oznacza to jednak zerwania
z wcześniejszym sposobem uprawiania fotografii. Znamiennym wydaje
się fakt, że jednocześnie z największa ofensywą propagandową na rzecz
upowszechnienia Fotografii Ojczystej wydawany jest na łamach „Prze-
glądu Fotograficznego” w latach 1936-1938 cykl artykułów autorstwa
M.C. de Senteula pt. Gramatyka artyzmu fotograficznego czyli o potrze-
bie jego kodyfikacji w tłumaczeniu Jana Bułhaka. To późne dzieło z za-
kresu estetyki fotografii piktorialnej odwoływało się bezpośrednio do
wcześniejszych prac Roberta de la Sizeranne’a, Constanta Puyo i Rober-
ta Demachego. Pomimo że uwzględniono w nim zmiany technologiczne,
oraz postęp, który został dokonany w estetyce fotograficznej za sprawą
awangardowej fotografii, tekst w podstawowych założeniach nie odbiegał
od linii wytyczonej przez Roberta de la Sizeranne’a. Tak więc fotografia
dokumentalna z każdym rokiem umacniająca swoje pozycje w środowi-
sku polskich piktorialistów nie wyparła całkowicie tradycyjnej estetyki
piktorialnej, której zresztą była ona w pewnym sensie pochodną. Podob-
nie jak starano się „oswoić” na potrzeby salonów awangardową estety-
kę fotografii spod znaku nowej rzeczowości, to samo zostało dokonane
w obszarze fotografii dokumentalnej, którą dostosowano do wymogów
wcześniej wyznawanych zasad estetycznych.

TOPOGRAPHY OF SUCCESS
Summary
The 1920s were a period of rapid development of pictoral photography in Po-
land, culminating at the tura. of 1930s. The main theorist of Polish pictoral photo-
graphy was Jan Bułhak who lived in Vilnius. At the same time, new aesthetic
trends, referred to as the New Photography, were triggered by the rise of mass cul-
ture, in particular the growing importance of the illustrated magazines addressed to

70 Podaję za: S. Magala, Szkoła widzenia, Wrocław 2000, s. 37.
loading ...