Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 17.2006

Page: 219
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2006/0221
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
O WIDMOWOŚCI W SZTUCE

219

temu, co traktuje jako materializm w sztuce. Źródeł dominacji materiali-
zmu upatruje Kuspit w teorii Clementa Greenberga otwierającej, jego
zdaniem, proces „despirytualizacji sztuki, która w ostatniej analizie jest
ograniczona wyłącznie do kategorii swojego materialnego medium”* 11.
Pop art tylko pogłębił ten proces, wprowadzając sztukę na etap „rynko-
wego materializmu”12. Współcześnie materializm symbolizowany jest
przez produkcję Gerharda Richtera, przeciwstawioną uduchowionej
twórczości Anselma Kiefera13.
Kandinsky przekonywał o konieczności przezwyciężenia „upadku
duchowego”14, Kuspit powtarza to wezwanie, podkreślając, że „duchowy
kryzys współczesnego artysty jest większy” niż za czasów Kandinsky’ego.
Jeśli umieści się te rozważania w kontekście ostatnio opublikowanej
książki Kuspita The End of Art {Kres sztuki)15, jeśli sztuka osiągnęła już
swój kres, umarła, to przywołanie jej prawdziwego ducha miałoby ją za-
pewne na powrót ożywić, doprowadzić do jej zmartwychwstania.
Zdumiewający może wydawać się ten powrót ducha do myślenia
o sztuce i jej teorii po niemal stu latach. Co najważniejsze, duch powraca
w formie klasycznej opozycji: ducha i materii, duchowości i materiali-
zmu. Opozycja ta powraca po tym, jak została zdekonstruowana przez
Martina Heideggera, a zwłaszcza przez Jacques’a Derridę w jego dwóch
książkach: De Vesprit (O duchu [1987]) i Spectres de Marx (Widma
Marksa [1993])16. A może jednak nie jest to aż tak zdumiewające, skoro
jak pisze Derrida: „Duch powraca”, skoro powracanie jest zasadą działa-
nia ducha17.
Derrida stwierdza to w książce De l’esprit, w której przemierzona zo-
staje ponownie droga myślenia o duchu, jaką kroczył Heidegger. Derrida
wyznacza trzy stacje na tej drodze, określone przez cztery teksty Heide-
ggera: (1) Bycie i czas, (2) Mowa rektorska i Wprowadzenie do metafizyki
oraz (3) Język w poezji18. (1) Dekonstrukcja ducha, czy raczej „ducha”
Constable &Co, London-Boston 1914, a później Concerning the Spiritual in Art, and
Painting in Particular, przel. M. Sadler, F. Golffing, M. Harrison and F. Ostertag, Wit-
tenbom Schulz Inc., New York 1947.
11 Kuspit, Revisiting, op. cit.
12 Kuspit, Reconsidering, op. cit.
13 Ibidem.
14 Por. rozdział Zwrot duchowy, (w:) Kandyński, O duchowości, op. cit., s. 37-51.
15 D. Kuspit, The End of Art, Cambridge University Press, Cambridge-New York
2004.
16 J. Derrida, De l’esprit, Editions Galilee, Paris 1987; Spectres de Marx, Editions
Galilee, Paris 1993.
17 J. Derrida, OfSpirit: Heidegger and the Question, przeł. G. Bennington, R. Bowlby,
University of Chicago Press, Chicago-London 1991, s. 23.
18 M. Heidegger, Bycie i czas, przeł. B. Baran, Warszawa 1994; Samoutwierdzenie
się niemieckiego uniwersytetu. Mowa wygłoszona podczas uroczystego objęcia rektoratu na
loading ...