Instytut Historii Sztuki <Posen> [Hrsg.]
Artium Quaestiones — 20.2009

Seite: 12
DOI Heft: DOI Artikel: DOI Seite: Zitierlink: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2009/0016
Lizenz: Creative Commons - Namensnennung - Weitergabe unter gleichen Bedingungen Nutzung / Bestellung
0.5
1 cm
facsimile
12

MARIA POPRZĘCEA

się do retorycznych zasad decorMtn - zgodności między korpusem fakto-
graficznej „zawartości" a daną „formą" narracji, aczkolwiek ich świadome
złamanie może właśnie zrodzić najbardziej przejmującą relację^.
Dążąc do obalenia mitu historii naukowej (scjentystycznej), White po
wielekroć zapewnia, że
uznanie przez historyków fikcyjnego elementu ich opowieści nie oznaczałoby
wcale degradacji historiografii do poziomu ideologii czy propagandy. De /dęto
byłoby to potężne antidotum na przejawiane przez nich skłonności do ulegania
ideologicznym uprzedzeniom, którym - nierozpoznanym - nadaje się rangę „po-
prawnego" widzenia rzeczy „takimi, jakie one były naprawdę". (...) historia ja-
ko dyscyplina wiedzy jest dziś w złej kondycji, ponieważ zatraciła świadomość
swego zakorzenienia w wyobraźni literackiej. W pogoni za pozorem naukowości
i obiektywności wyparła ona i zanegowała wobec samej siebie swoje największe
źródło siły i odnowy^".
Tekst Haydena White'a, po raz pierwszy zaprezentowany w 1974 ro-
ku, będący reasumpcją poglądów zawartych w wielu publikacjach, pozo-
stał ważną wypowiedzią z zakresu teorii literatury, nie wchodząc wszak-
że do kanonu propedeutycznych lektur studentów historii, czego życzyłby
sobie autor. Niemniej, postmodernistyczna refleksja nad metodologią hi-
storii w głównej mierze skupiła się właśnie na samej strukturze narra-
cji historycznej. Uważany za twórczego kontynuatora myśli Haydena
White'a Franklin R. Ankersmit widział „uświadomienie sobie stylistycz-
nego charakteru pisarstwa historycznego" już jako „popularne ostatnio
[1994] przeświadczenia na temat istoty historiografii'^. Dla modernistów
19 W centrum tej części rozważań White'a stoi komiks Arta Spigelmana Mans.' A Sur-
oiuors Pale, 1986, pozornie łamiący zasady stosowności, które kazałyby dla przedstawie-
nia Holocaustu obierać gatunek szlachetny, taki jak epos czy tragedia. White znaczenie
opowieści Spigelmana widzi właśnie w zaskakującym wyborze formy narracji: „Mans jest
wyjątkowo ironiczną i szokującą wizją Holocaustu, ale z drugiej strony - jest to jedna
z najbardziej poruszających relacji na ten temat, jakie znam", ibidem, s. 218.
2° Ibidem, s. 570.
2i F.R. Ankersmit, Distoriogra/ict i postmodernizm (1994), przeł. E. Domańska, (w:)
Postmodernizm. Antologia przekładów pod redakcją R. Nycza, Kraków 1997, s. 156. Dość
wspomnieć, że na seminarium metodologicznym w Nieborowie w 2006 roku, w różnych
kontekstach przewijało się przekonanie o „literackim" charakterze historii sztuki. Krzysz-
tof Pijarski analizował książkę Jamesa Elkinsa Nasze piękne, suede i odlepić teksty. Histo-
ria sztudi /ado pisarstwo, której najważniejsza teza zawarta jest właśnie w podtytule -
historia sztuki jest po prostu pisarstwem. Elkinsa nie interesuje jednak geneza tego pisar-
stwa i jego ewentualne źródła. Argumentuje psychologicznie („Dla mnie historia sztuki jest
w pewnym sensie arbitralnym zajęciem, ponieważ przeważnie służy mi do badania włas-
nych myśli i poznawania siebie"). Por. K. Pijarski, Nasze pigine, suede i odiepte teksty.
Pisanie distorti sztudi toedtug damesa Eidiusa, (w:) Prąd sión. Popos „nieurysiouuenia"
w nauce i literaturze o sztuce, red. M. Poprzęcka, Warszawa 2007, s. 53-61.
loading ...