Instytut Historii Sztuki <Posen> [Hrsg.]
Artium Quaestiones — 22.2011

Seite: 339
DOI Heft: DOI Artikel: DOI Seite: Zitierlink: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2011/0341
Lizenz: Creative Commons - Namensnennung - Weitergabe unter gleichen Bedingungen Nutzung / Bestellung
0.5
1 cm
facsimile
HERMENEUTYKA BIOGRAFII

339

Jeśli powtórzymy za Gadamerem, że obraz to pewien proces bytowy,
że pozostaje w bytowym związku z tym, co odwzorowywane, to dopełni-
my uwagi dotyczące obecności biografii w dziele. Dlatego, że Gadamer
odwracając w pojęciu reprezentacji ontologiczną relację pomiędzy pier-
wowzorem i podobizną, nadaje obrazowi samodzielność oddziałującą na
pierwowzór - to dzięki obrazowi, pisał filozof, pierwowzór staje się na-
prawdę pra-wzorem, bo dochodzi do siebie w obrazie. Charakter pierwo-
wzoru - nie jest ograniczony do odwzorowującej funkcji obrazu... Jest
raczej istotowym momentem ufundowanym w prezentacyjnym charakte-
rze sztuki. Idealności dzieła sztuki nie można określać przez relację do
pewnej idei jako bytu do naśladowania i odtwarzania, lecz jak u Hegla,
jako świecenie samej idei. „...Przedmiot prezentacji dochodzi w obrazie
do siebie. Doświadcza przyrostu bytu. To oznacza, że jest w samym obra-
zie. Tylko refleksja estetyczna abstrahuje od tej obecności pierwowzoru
w obrazie"n.
W tym sensie biografia jest w obrazie obecna, w tym sensie sztuka
jest życiu potrzebna - ale nie jak puszczony w tył film, a raczej jako pro-
jekcja byłości jestestwa na własny sposób egzystencji dzieła, czyli na
ujawnianie dziejowości dzieła. Czyli tak jak źródłowe myślenie o czasie
powoduje potrzebę projekcji doświadczenia czasu na własny sposób ist-
nienia dzieła - jego czasowanie, tak być może myślenie o związku po-
między dziełem a jego historią (biografią artysty) wymaga projekcji źró-
dłowego myślenia o historii - w kategoriach dziej owości.
III

Żydowski los naznaczony traumą holokaustu oślepia niekiedy jej
oczywistością, dystansuje grozą zbrodni, skłania do pełnego szacunku
milczenia, a przy tym i właśnie dlatego, często schematyzuje poszczegól-
ne dzieje, czyniąc je tylko powtórzeniem losu zbiorowości. Chcę przez to
powiedzieć, że fakt doświadczenia obozowego Szapocznikow jako Żydów-
ki w swej oczywistości pojęć holokaustu, zbrodni, traumy zaciera możli-
wość postawienia całego szeregu pytań o ten fragment jej przeszłości
- w tym o sens drogi od pabianickiego getta, przez Oświęcim, Bergen-
-Belsen do Teresina. Alina Szapocznikow wraz matką, po dramatycznej
likwidacji pabianickiego getta, zostają przewiezione do getta w Łodzi, póź-
niej do Oświęcimia, dalej do Bergen-Belsen, skąd ostatecznie Szapoczni-
kow przewieziono (jak sugeruje Jola Gola) do obozu w TheresienstadCT

11 H.G. Gadamer, Prcnrda i metoda, przeł. B. Baran, Kraków 1993, s. 153-165.
12 APua 79.26-7973, Katalog wystawy, Galeria Sztuki Współczesnej
Zachęta, Warszawa 1998, s. 117.
loading ...