DOI Page / Citation link:
https://doi.org/10.11588/diglit.9539#0304
Zy.wur-
men.
Martij».
242
De kop, volgens Boym, (die by
hele troepen deze gedrochten aen de
kust van Kasrarie, tegen over Mozam-
lijk, op ondiepe plaetsen heeft zien
waden,) is van de bek af tot aen de
schouderen, drie ellebogen lang. On-
der zijn twee zeer grote kromme tan-
den :waer tegen boven desgelijx twee
dikke, hoewel veel kleinder, net op
sluiten : waer tusschen de tonge te
leggen komt.
Dehuitis zeer hert, zulx zy nau-
lix met scherpe landen door te (le-
kenis: heeft nergens hairen, behal-
ve aen het einde der fleert : die zeer
doorschijnend zijn,als ofze van zwart
hoorn waeren, zoo dik als eenstroo-
halm, en buigbaer :waeromzy niet
lichtgebroken worden.
De Kasfers, zoo mannen als vrou-
wen , maken van ieder hair een brace-
let , tot cieraet om de handen, en be-
vrijding voor de lamheit.
Van de tanden, zoo Boym ook ge-
tuigt , dezes diers, worden in Indien
en te Goa, rose-kransen, beelden der
Heiligen, en ook kruisen gemaekt.
Men heeft ook bevonden, dat de-
ze tanden het bloeden wonderlijker
wijzeslelpen; hoewel, zoo d'erva-
rentheid leert, niet de tanden van ie-
der peert zonder onderscheid deze
kracht by zich hebben: waerommen
zekeren tijt heeft waer te nemen, op
denwelken dit dier dient gedood te
worden, op dat desselfs tanden die
kracht mogen hebben.
Geen oordt in geheel Sina voedt
•meerzy-wurmen, als hetLandschap
Van Chekiang.- want het verschaft niet
alleen aen zijn eigen landen aen ge-
heel Sina zijde ÜofFen van allerlei
(lag; maer ook aen het nabygelegen
Japan, aen de Spanjerts op Philip-
pijner eilanden, ja ook aen Indien,
en aen de verre gelegenste gèwesten
van Europe : want veel zijde koopen
de onzen te Hokzieu op, in het Land-
schap van Fokien, die al uit het Land-
schap van Chekiang afgebragt word.
De zijde stofFen van dit Landschap
worden boven andere van geheel Sina
voor de beste gehouden: en zijn voor
zulk een geringe prijze te bekomen,
datmen aldaer met minder onkosten
Befchryving des Keizerrijks
tien man kan in't zijde, als in Europe
eenen in 'tlaken (teken. Men snoeit
aldaer de moerbeziën-bomen alle
jaers, gelijk in Europe de wijn (lok-
ken, enlaet die niet tot hooge bo-
men op-groeien, wijl de Sinesen door
lange ervaernis van veele jaren ge-
leert hebben, dat de bladen van de
kleinste boomen en jonge scheuten
de beste zijde voortbrengen. Hier
door weten zy d'eerste spinning der
draden, van de tweede genoechzaem
t'onderscheiden. Te weten, d' eerste
is , die van de murruwe en tengere
lente-bladen komt, daer de zy-wur-
men mede gevoed worden. D'andere
of tweede komt van de Zomer en her-
de bladen. Alleen de verscheidenheid
vanvoetsel geeft zoo grote verande-
ring van werk.
Dit is misïchien d'oorzaek waer-
om de zyde, die in Europe gewonnen
wort, doorgaens dikker en grover is,
als de Sineeiche.
De prijs van de eerste en tweede
ipinning, is by de Sineesen zeerver-
scheiden; daer nochtans van het on-
derscheidt tusschen beide de meeste
zy-handelaers in Europe gene ken-
nis dragen. De beste zijde dan word
gesponnen in de lente: de rouste en
grootste des zomers; hoewel beide in
een zeiven jaer. De queking dezer
wurmtjes is volkomen eenen dezel-
ve , en zoo veel moejelijkheid onder-
warigh, en vereischt zoo grote naer-
(ligheid, als op zommige plaetsen in
Europe daer aen besteet word.
Dies is het duidelijk valsch en ver-
ciert, dat al de zijde in Sina van de
zy-wormen op de bomen zelfs, van
zelf, zonder vlijd of arbeid van men-
schen, voort-gebracht word.
Zoo Martijn getuigt,is de teelt met
d' aenqueking, van zy - wurmen en
maniere van Katoen en zijde te ma-
ken , een aeloude vont der Sinesen. ttfior. si-
De gemaeliii van Keizer Ta, die om-na'
trent des jaers voor 's Heilands ge-
boorte tweeduizent driehondert ze-
ven en vijftig heerschre, zeitmen zulx
allereerst uitgevonden, en d'onderda-
nen geleert te hebben : want hoewel
de teeldt en hantering der Zy-wur-
men voor dien tijd den Sinesen niet
onbe-
men.
Martij».
242
De kop, volgens Boym, (die by
hele troepen deze gedrochten aen de
kust van Kasrarie, tegen over Mozam-
lijk, op ondiepe plaetsen heeft zien
waden,) is van de bek af tot aen de
schouderen, drie ellebogen lang. On-
der zijn twee zeer grote kromme tan-
den :waer tegen boven desgelijx twee
dikke, hoewel veel kleinder, net op
sluiten : waer tusschen de tonge te
leggen komt.
Dehuitis zeer hert, zulx zy nau-
lix met scherpe landen door te (le-
kenis: heeft nergens hairen, behal-
ve aen het einde der fleert : die zeer
doorschijnend zijn,als ofze van zwart
hoorn waeren, zoo dik als eenstroo-
halm, en buigbaer :waeromzy niet
lichtgebroken worden.
De Kasfers, zoo mannen als vrou-
wen , maken van ieder hair een brace-
let , tot cieraet om de handen, en be-
vrijding voor de lamheit.
Van de tanden, zoo Boym ook ge-
tuigt , dezes diers, worden in Indien
en te Goa, rose-kransen, beelden der
Heiligen, en ook kruisen gemaekt.
Men heeft ook bevonden, dat de-
ze tanden het bloeden wonderlijker
wijzeslelpen; hoewel, zoo d'erva-
rentheid leert, niet de tanden van ie-
der peert zonder onderscheid deze
kracht by zich hebben: waerommen
zekeren tijt heeft waer te nemen, op
denwelken dit dier dient gedood te
worden, op dat desselfs tanden die
kracht mogen hebben.
Geen oordt in geheel Sina voedt
•meerzy-wurmen, als hetLandschap
Van Chekiang.- want het verschaft niet
alleen aen zijn eigen landen aen ge-
heel Sina zijde ÜofFen van allerlei
(lag; maer ook aen het nabygelegen
Japan, aen de Spanjerts op Philip-
pijner eilanden, ja ook aen Indien,
en aen de verre gelegenste gèwesten
van Europe : want veel zijde koopen
de onzen te Hokzieu op, in het Land-
schap van Fokien, die al uit het Land-
schap van Chekiang afgebragt word.
De zijde stofFen van dit Landschap
worden boven andere van geheel Sina
voor de beste gehouden: en zijn voor
zulk een geringe prijze te bekomen,
datmen aldaer met minder onkosten
Befchryving des Keizerrijks
tien man kan in't zijde, als in Europe
eenen in 'tlaken (teken. Men snoeit
aldaer de moerbeziën-bomen alle
jaers, gelijk in Europe de wijn (lok-
ken, enlaet die niet tot hooge bo-
men op-groeien, wijl de Sinesen door
lange ervaernis van veele jaren ge-
leert hebben, dat de bladen van de
kleinste boomen en jonge scheuten
de beste zijde voortbrengen. Hier
door weten zy d'eerste spinning der
draden, van de tweede genoechzaem
t'onderscheiden. Te weten, d' eerste
is , die van de murruwe en tengere
lente-bladen komt, daer de zy-wur-
men mede gevoed worden. D'andere
of tweede komt van de Zomer en her-
de bladen. Alleen de verscheidenheid
vanvoetsel geeft zoo grote verande-
ring van werk.
Dit is misïchien d'oorzaek waer-
om de zyde, die in Europe gewonnen
wort, doorgaens dikker en grover is,
als de Sineeiche.
De prijs van de eerste en tweede
ipinning, is by de Sineesen zeerver-
scheiden; daer nochtans van het on-
derscheidt tusschen beide de meeste
zy-handelaers in Europe gene ken-
nis dragen. De beste zijde dan word
gesponnen in de lente: de rouste en
grootste des zomers; hoewel beide in
een zeiven jaer. De queking dezer
wurmtjes is volkomen eenen dezel-
ve , en zoo veel moejelijkheid onder-
warigh, en vereischt zoo grote naer-
(ligheid, als op zommige plaetsen in
Europe daer aen besteet word.
Dies is het duidelijk valsch en ver-
ciert, dat al de zijde in Sina van de
zy-wormen op de bomen zelfs, van
zelf, zonder vlijd of arbeid van men-
schen, voort-gebracht word.
Zoo Martijn getuigt,is de teelt met
d' aenqueking, van zy - wurmen en
maniere van Katoen en zijde te ma-
ken , een aeloude vont der Sinesen. ttfior. si-
De gemaeliii van Keizer Ta, die om-na'
trent des jaers voor 's Heilands ge-
boorte tweeduizent driehondert ze-
ven en vijftig heerschre, zeitmen zulx
allereerst uitgevonden, en d'onderda-
nen geleert te hebben : want hoewel
de teeldt en hantering der Zy-wur-
men voor dien tijd den Sinesen niet
onbe-