DOI article:
Tsuntas, Chrēstos: Angeion Tanagraïkon
DOI Page / Citation link:https://doi.org/10.11588/diglit.13161#0114
179
ΑΓΓΕΙΟΝ ΤΑΝΑΓΡΑΪΚΟΝ
180
τοΰ ρυΟμοΰ,περί οδ πρόκειται, ουδέ εν δε, νομίζω,
εξ Ελλάδος* τό περίεργων δίχως είναι,, ίτι πολλαι
των παραστάσεων εχουσι καί τι το κωμικόν, μία
δε παρωδεί εντελώς τό έργον τοΰ ήρωος παριστώ-
σα άντ' αύτοΰ Σάτυρον όΙ/οΟντα τό ρόπαλον κατά
του περί το δένδρον δράκοντος, όστις αντί χρυσών
μήλων φυλάττει τρία εύτελη αγγεία (ίο. Ι1βγ(1β-
ΠΐαΐΊΠ ένθα καί άνωτ. πίν. αρ. 1). Φαίνεται άρα,
ίτι τον μΰΟον τούτον έξέλεγον οί τεχνϊται κατ εκ-
λογήν προς παρψδησιν.
Είναι λοιπόν καί πάλιν τυχαία σύμπτωσις, ό'τι
■ή κατά πρώτον έπί ελληνικών έξ Ελλάδος αγ-
γείων άπαντώσα παράστασις τοΰ μύθου τών Εσπε-
ρίδων εΐναι παρωδία ; διότι τοΟτο, αν μή σφάλλω-
μαι, παρίστατο μνημονευθέν ήδη βοιωτικό ν άγ-
■γεΐον, ή μία παράστασις τοΰ οποίου απεικονίζεται
έν πίν.7" (1). Έν τω μέσω έ'χομεν δένδρον φέρον καρ-
πούς στρογγύλους, δεξιά μίαν γυναίκα, ήτις τύμ-
πανον τή μια κρατούσα δρέπει τή ετέρα καρπούς '
ετέρου δε άνήρ ένδυμα φορών περίεργον πλη-
σιάζει μετά μεγάλης προσοχής προς τό δένδρον
τείνων καί την χείρα προς τούς καρπούς. Ή
προσοχή και προφύλαξις αύτοΰ φαίνεται ό'τι εί-
ναι άναγκαΐαι, διότι χήν παρά τήν ρίζαν του δέν-
δρου ίσταμένη έργον έχει τήν φυλακήν τών καρ-
πών" άντί δ'μως ν άγωνίζηται περί αύτών , μετ'
αφέλειας και βλακωδώς προσβλέπει τον προσερχό-
μενον κλέπτην. Πέραν του ανδρός προς τάριστερά
κάΟηται ετέρα γυνή τείνουσα έκθαμβος τήν χείρα ,
προς τά δεξιά δέ της δρεπούσης φαίνεται Σάτυρος
έπιλαμβανόμενος κλάδου δένδρου , ώσεί Οέλων νά
πηδήση και φύγη' μεταστρεφόμενος δέ τό πρόσω-
πον προς τό κέντρον υποδεικνύει το αίτιον της εκ-
πλήξεως του. Νομίζω άναμφίβολον είναι, δτι τά
άγγείον παριστά τον Ηρακλέα εν τω κήπω τών
Εσπερίδων, ένθα άντί δεινοΰ δράκοντος φύλακα τών
Είήλ-ων εΰρίσκομεν άΟώαν χήνα' ό ήρως ουδέν ήτ-
τον προσέρχεται μετά μεγίστης προφυλάξεως , καί
ένταΰΟα έγκειται τό κωμικόν της παραστάσεως. Ότι
έν γένει ό μΰΟος ή δ'λος ή έν μέρει παρωδεϊτο , εί-
(1) Τό αγγεΐον ε*/ει και τούτο σχήρ.α κωδωνοειδοΰς κρατήρος , ΰψος
δέ 0,26. ΆριΟ. του εΰρυτ. 2001. Ή έτε'ρα παράστασις είναι πολύ
εφΟαρμε'νη' διακρίνονται ριόνον δύο γυναίκες και αν/]ρ κρατών βακτηρίαν.
πομεν ήδη, παραδείγματα δέ αναφέρει ό Πβ"γ(.1β-
Πΐαηη (εν(Γ άνωτ. σ. 7). Εις Σάτυρος παρίσταται
Οαυμάζων επί τοις γινομενοις καί έπί τοΰ άγγείου τοΰ
Άστέου (Μϊ 11ίη Ο&Ι. ηινίΐΐ. 114, 444), έν άλλοις
δ: αί Εσπερίδες κιΟαρίζουσιν ή όρχοΰνται 'ΟβΓίίαπΙ
ένθα καί άνωτ. πίν. 2 καί 19), ό'πως καί έπί τοΰ
ημετέρου ή μία κρατεΓ τύμπανον.
Έκ τούτων άρκούντως άποδεικνύεται στενή τις
σχέσις , άν ούχί ακριβής άπομίμησις , μεταξύ τών
Βοιωτών τεχνιτών καί τών της Κάτω Ιταλίας.
Δικαιούμεθα δέ νά προσδοκώμεν, δ'τι νεώτεραι ανα-
καλύψεις καί άκριβέστεραι έ'ρευναι Οά έπικυρώσωσι
τήν άλήΟειαν ταύτην. Ούτω ούχί προ πολλοΰ πε-
ριήλΟον εις τήν συλλογήν της Εταιρίας δύο αλά-
βαστρα έκ Βοιωτίας (άρ. 2000 καί 2802) φέροντα
γραφήν ΛίΟίοπος (Βουσίριδος ίσως) έν πλατείαις ά-
ναξυρίσιν. Τέσσαρα άλλα πανόμοια τούτοις έξ Ιτα-
λίας δέ προερχόμενα, ήσαν ήδη προ πολλοΰ γνω-
στά'1). "Ο,τι δέ ό Η6),(]6Π1ί1ι.ΐη περί τών τεσσά-
ρων λέγει, αληθεύει καί περί τών έξ λεγόμενον, οτι
δηλαδή άπαντα έξήλΟον του αύτοΰ εργαστηρίου ,
όπερ βεβαίως ην βοιωτικόν.
Τό συμπέρασμα τών είρημένων είναι, δ'τι κατά
τον τρίτον καί δεύτερον προ Χρ. αιώνα ή τέχνη τών
Βοιωτών σπουδαίως έπέδρασεν έπί τών Ιταλών. Κα ί
έπειδή ή έπίδρασις αύτη άνευ εισαγωγής βοιωτικών
προϊόντων είς'Ιταλίαν ήτο δύσκολον ή μάλλον αδύνα-
τον νά έπιτελεσΟή, έπεται δ'τι τούς Αθηναίους κατά
τήν έποχήν ταύτην διεδέχΟησαν έν ταΓς μετά της Ιτα-
λίας συναλλαγαΐς οί Βοιωτοί. Καίτοΰτο ουδόλως πα-
ράδοξον. Τό Ταναγραϊκόν καί τό θεσπικόν πεδίον, καί
περ εύ'φορα οντα, ένεκα της μικρός εκτάσεως των
δ'μως ουδόλως έξήρκουν εις διατροφήν πόλεων δπω-
σοΟν σπουδαίων (2), άν μή προς τη γεωργία έξή-
σκουν καί τό έμπόριον καί τήν βιομηχανίαν. Αλλ'
ούδέ τοΟτο είναι παράδοξον , τό δ'τι βοιωτικά άγ-
γεΐα, άν μή έξεδίωξαν , τούλάχιστον διηγωνίζοντο
έπιτυχώς προς τά άττικά έν ταΓς άγοραΓς της Ιτα-
λίας καί τοις παραλίοις τοΰ Ευξείνου" διότι καί τάς
πηλίνας μορφάς της Τανάγρας άπεμιμοΰντο πολ-
(1) Όρα ΙΙο^οπιαηη έν ΑγοΙι. Ζβ'Ι. 1873 σελ. 37 εξ. .
(2) Ό Στράβων σελ. 410 λέγει, ό'τι εις τήν έπο/ήν του ή Τανά-
γρα και αί Θεσπια'ι ήσαν αί σπουδαιότερα·, πόλεις της Βοιωτίας.
ΑΓΓΕΙΟΝ ΤΑΝΑΓΡΑΪΚΟΝ
180
τοΰ ρυΟμοΰ,περί οδ πρόκειται, ουδέ εν δε, νομίζω,
εξ Ελλάδος* τό περίεργων δίχως είναι,, ίτι πολλαι
των παραστάσεων εχουσι καί τι το κωμικόν, μία
δε παρωδεί εντελώς τό έργον τοΰ ήρωος παριστώ-
σα άντ' αύτοΰ Σάτυρον όΙ/οΟντα τό ρόπαλον κατά
του περί το δένδρον δράκοντος, όστις αντί χρυσών
μήλων φυλάττει τρία εύτελη αγγεία (ίο. Ι1βγ(1β-
ΠΐαΐΊΠ ένθα καί άνωτ. πίν. αρ. 1). Φαίνεται άρα,
ίτι τον μΰΟον τούτον έξέλεγον οί τεχνϊται κατ εκ-
λογήν προς παρψδησιν.
Είναι λοιπόν καί πάλιν τυχαία σύμπτωσις, ό'τι
■ή κατά πρώτον έπί ελληνικών έξ Ελλάδος αγ-
γείων άπαντώσα παράστασις τοΰ μύθου τών Εσπε-
ρίδων εΐναι παρωδία ; διότι τοΟτο, αν μή σφάλλω-
μαι, παρίστατο μνημονευθέν ήδη βοιωτικό ν άγ-
■γεΐον, ή μία παράστασις τοΰ οποίου απεικονίζεται
έν πίν.7" (1). Έν τω μέσω έ'χομεν δένδρον φέρον καρ-
πούς στρογγύλους, δεξιά μίαν γυναίκα, ήτις τύμ-
πανον τή μια κρατούσα δρέπει τή ετέρα καρπούς '
ετέρου δε άνήρ ένδυμα φορών περίεργον πλη-
σιάζει μετά μεγάλης προσοχής προς τό δένδρον
τείνων καί την χείρα προς τούς καρπούς. Ή
προσοχή και προφύλαξις αύτοΰ φαίνεται ό'τι εί-
ναι άναγκαΐαι, διότι χήν παρά τήν ρίζαν του δέν-
δρου ίσταμένη έργον έχει τήν φυλακήν τών καρ-
πών" άντί δ'μως ν άγωνίζηται περί αύτών , μετ'
αφέλειας και βλακωδώς προσβλέπει τον προσερχό-
μενον κλέπτην. Πέραν του ανδρός προς τάριστερά
κάΟηται ετέρα γυνή τείνουσα έκθαμβος τήν χείρα ,
προς τά δεξιά δέ της δρεπούσης φαίνεται Σάτυρος
έπιλαμβανόμενος κλάδου δένδρου , ώσεί Οέλων νά
πηδήση και φύγη' μεταστρεφόμενος δέ τό πρόσω-
πον προς τό κέντρον υποδεικνύει το αίτιον της εκ-
πλήξεως του. Νομίζω άναμφίβολον είναι, δτι τά
άγγείον παριστά τον Ηρακλέα εν τω κήπω τών
Εσπερίδων, ένθα άντί δεινοΰ δράκοντος φύλακα τών
Είήλ-ων εΰρίσκομεν άΟώαν χήνα' ό ήρως ουδέν ήτ-
τον προσέρχεται μετά μεγίστης προφυλάξεως , καί
ένταΰΟα έγκειται τό κωμικόν της παραστάσεως. Ότι
έν γένει ό μΰΟος ή δ'λος ή έν μέρει παρωδεϊτο , εί-
(1) Τό αγγεΐον ε*/ει και τούτο σχήρ.α κωδωνοειδοΰς κρατήρος , ΰψος
δέ 0,26. ΆριΟ. του εΰρυτ. 2001. Ή έτε'ρα παράστασις είναι πολύ
εφΟαρμε'νη' διακρίνονται ριόνον δύο γυναίκες και αν/]ρ κρατών βακτηρίαν.
πομεν ήδη, παραδείγματα δέ αναφέρει ό Πβ"γ(.1β-
Πΐαηη (εν(Γ άνωτ. σ. 7). Εις Σάτυρος παρίσταται
Οαυμάζων επί τοις γινομενοις καί έπί τοΰ άγγείου τοΰ
Άστέου (Μϊ 11ίη Ο&Ι. ηινίΐΐ. 114, 444), έν άλλοις
δ: αί Εσπερίδες κιΟαρίζουσιν ή όρχοΰνται 'ΟβΓίίαπΙ
ένθα καί άνωτ. πίν. 2 καί 19), ό'πως καί έπί τοΰ
ημετέρου ή μία κρατεΓ τύμπανον.
Έκ τούτων άρκούντως άποδεικνύεται στενή τις
σχέσις , άν ούχί ακριβής άπομίμησις , μεταξύ τών
Βοιωτών τεχνιτών καί τών της Κάτω Ιταλίας.
Δικαιούμεθα δέ νά προσδοκώμεν, δ'τι νεώτεραι ανα-
καλύψεις καί άκριβέστεραι έ'ρευναι Οά έπικυρώσωσι
τήν άλήΟειαν ταύτην. Ούτω ούχί προ πολλοΰ πε-
ριήλΟον εις τήν συλλογήν της Εταιρίας δύο αλά-
βαστρα έκ Βοιωτίας (άρ. 2000 καί 2802) φέροντα
γραφήν ΛίΟίοπος (Βουσίριδος ίσως) έν πλατείαις ά-
ναξυρίσιν. Τέσσαρα άλλα πανόμοια τούτοις έξ Ιτα-
λίας δέ προερχόμενα, ήσαν ήδη προ πολλοΰ γνω-
στά'1). "Ο,τι δέ ό Η6),(]6Π1ί1ι.ΐη περί τών τεσσά-
ρων λέγει, αληθεύει καί περί τών έξ λεγόμενον, οτι
δηλαδή άπαντα έξήλΟον του αύτοΰ εργαστηρίου ,
όπερ βεβαίως ην βοιωτικόν.
Τό συμπέρασμα τών είρημένων είναι, δ'τι κατά
τον τρίτον καί δεύτερον προ Χρ. αιώνα ή τέχνη τών
Βοιωτών σπουδαίως έπέδρασεν έπί τών Ιταλών. Κα ί
έπειδή ή έπίδρασις αύτη άνευ εισαγωγής βοιωτικών
προϊόντων είς'Ιταλίαν ήτο δύσκολον ή μάλλον αδύνα-
τον νά έπιτελεσΟή, έπεται δ'τι τούς Αθηναίους κατά
τήν έποχήν ταύτην διεδέχΟησαν έν ταΓς μετά της Ιτα-
λίας συναλλαγαΐς οί Βοιωτοί. Καίτοΰτο ουδόλως πα-
ράδοξον. Τό Ταναγραϊκόν καί τό θεσπικόν πεδίον, καί
περ εύ'φορα οντα, ένεκα της μικρός εκτάσεως των
δ'μως ουδόλως έξήρκουν εις διατροφήν πόλεων δπω-
σοΟν σπουδαίων (2), άν μή προς τη γεωργία έξή-
σκουν καί τό έμπόριον καί τήν βιομηχανίαν. Αλλ'
ούδέ τοΟτο είναι παράδοξον , τό δ'τι βοιωτικά άγ-
γεΐα, άν μή έξεδίωξαν , τούλάχιστον διηγωνίζοντο
έπιτυχώς προς τά άττικά έν ταΓς άγοραΓς της Ιτα-
λίας καί τοις παραλίοις τοΰ Ευξείνου" διότι καί τάς
πηλίνας μορφάς της Τανάγρας άπεμιμοΰντο πολ-
(1) Όρα ΙΙο^οπιαηη έν ΑγοΙι. Ζβ'Ι. 1873 σελ. 37 εξ. .
(2) Ό Στράβων σελ. 410 λέγει, ό'τι εις τήν έπο/ήν του ή Τανά-
γρα και αί Θεσπια'ι ήσαν αί σπουδαιότερα·, πόλεις της Βοιωτίας.