Polska Akademia Umieje̜tności <Krakau> / Komisja Historii Sztuki [Editor]; Polska Akademia Nauk <Warschau> / Oddział <Krakau> / Komisja Teorii i Historii Sztuki [Editor]
Folia Historiae Artium — NS: 4.1998

Page: 239
DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/fha1998/0243
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
iy, podwieszonej u góiy z lewej. Jego krótki „żupan” i
podszewka płaszcza uszyte są z jednakowego białosre-
brzystego adamaszku we wzór dużych wici roślinnych wią-
zanych pierścieniami. Wierzchnie pokiycie z czarnobru-
natnej tkaniny i takiż beret stanowią przeciwwagę tej świe-
tlistej bieli. Czerwona haftowana sakiewka przy aksamit-
nym pasie są identyczne z rekwizytami u małego Ferdi-
nanda na podwójnym portrecie (ryc. 4-5, 6). Leopoldo w
prawej dłoni trzyma buzdygan o wielkich ozdobnych piórach,
lewą ujmuje głowicę szabli. Chłopcu towarzyszy para zwierząt
- papuga i pies. Na odwrociu obrazu widnieje napis: Pńncipe
Leopoldo Medici d'anno 4, mesi 4, co datuje go na marzec
1622.

Studium fizjonomii pięciu synów Cosimo II, w dzie-
ciństwie bardzo podobnych do siebie, sprawia wiele
trudności badaczom ich portretów20. W przypadku Leo-
polda i Ferdinanda zachodzi jeszcze dodatkowa kom-
plikacja w chronologii wizerunków. Konterfekt Ferdi-
nanda z matką jest zdecydowanie „retrospektywny”, gdyż
przedstawia dziecko pięcio-sześcioletnie, podczas gdy
Ferdinando w roku 1622 - przypuszczalnym czasie po-
wstania dzieła - ukończył lat jedenaście. Wyobrażenie
matki-regentki z koroną Wielkiego Księstwa wskazuje
na intencję sportretowania opiekunki przyszłego wład-
cy, od początku wyznaczonego na dziedzica tronu To-
skanii, nosi zatem charakter „propagandowy”.

Ewidentnie tożsama twarz chłopca z podwójnego
portretu i z wizerunku konnego odbiega od fizjonomii
Leopolda, który ma inny kształt czaszki, rozstaw i wy-
krój oczu, odmienną budowę podbródka. Mały jeździec
jest znacznie starszy niż na portrecie z matką. Wskazują
na to smukłe proporcje ciała, długie nogi, doroślejszy,
bardziej pociągły owal twarzy przy tej samej oprawie
oczu, wyrazie ust, fryzurze. Trudno przypuścić, by kon-
ny wizerunek nie był oparty o studium z natuiy, nawet
jeśli imponującego wierzchowca zastąpiono podczas
pozowania bezpieczną atrapą. Datowanie obrazu limi-
towane jest z jednej strony czasem przybycia Sustermansa
na dwór florencki (1620), z drugiej - wiekiem dziecka,
który w tym przypadku nie podlegał „manipulacji”. Choć
ogromna sylweta konia zdecydowanie pomniejsza optycz-
nie figurkę jeźdźca - nie trudno wyliczyć wiek księcia
Ferdinancla II de’Medici na około jedenaście do dwunastu

gedijk, The Portraits..., t. 2, s. 1108-1109, poz. 68, 15; Suster-
mans..., s. 30; I Principi..., s. 53, poz. 19.

20 G. Pieraccini, La stirpa deMedici di Cafaggiolo. Saggio di
ricerche sulla trasmissione ereditaria dei caracteri biologici, l. 2,
Firenze 1924-1926; Bautier, Juste..., s. 32.

21 Identyfikacja chłopca z księciem Ferdinandem lub Leopol-
dem de’ Medici wystąpiła po raz pierwszy w konsultowanej z
autorką wzmiance w recenzji: J. K. Ostrowski, J. T. Petrus,
Mieczysław Morka, „Polski nowożytny portret konny” (Folia Histo-
riae Artium, 26, 1988), s. 176-177 - portret z Konopiste datowany
na lata 1625-1630.

22 I Principi..., s. 54, poz. 20, s. 55, poz. 21; Lange di jk, The
Portraits..., t. 2, s. 950-951, poz. 49, 19; s. 1314-1315, poz. 92,
21; s. 911, poz. 49, 11.

23 Nie miałam możliwości wglądu w materiały Archivio cli Stato
di Firenze, Guardaroba Medicea. Wolno sądzić, iż na odcinku ksią-

lat21. Ferdinando już w r. 1621 otrzymał tytuł Granduca,
choć samodzielne rządy objął dopiero w r. 1628. Prawdo-
podobnie artysta namalował portret w pierwszym okresie
po osiedleniu się w stolicy, może nawet w końcu r. 1621
lub w początkach 1622, kiedy wykonywał obydwa wize-
runki- Marii Maddaleny z synem i czteroletniego Leopol-
da, a właściwie serię całopostaciowych podobizn wszyst-
kich dzieci paty wielkoksiążęcej: Margherity (1612-1649),
Anny Marii (1616—1676), Giancarla (l6l 1—1663), Mattiasa
(1613-1667), Francesca (1614-1634)22. Trzy z nich (Gian-
carlo, Francesco i Leopoldo) są datowane napisami na od-
wrociach na luty i marzec 1622, podczas gdy stanowiące
parę wizerunki sióstr - „wiekowo” lokują się w tym sa-
mym czasie. Do chwili ujawnienia konnego portretu bra-
kowało w tej serii najważniejszej postaci - Ferdinanda. Za-
ryzykowałabym twierdzenie, iż na podstawie tej właśnie
podobizny odtworzył Sustermans twarz małego chłopca u
boku matki (w „anachronicznym” ujęciu), tak udatnie prze-
transponowane są charakterystyczne cechy twarzy Ferdi-
nanda, nie pozwalające mylić go z Leopoldem.

Nieznajomość danych na temat wpływu obrazu do zbio-
rów Guardaroba Medicea (tj. nie odnotowanie takiej
wzmianki w literaturze przedmiotu)23 zdaje się sugerować
przeznaczenie go na prezent natychmiast wywieziony, na
przykład do Wiednia, gdzie malarz przebywał ponad (?)
rok - od 1623 clo 1 października 162424.

Identyfikację potwierdzają dwa zbliżone chronolo-
gicznie dzieła - włoska rycina z lat 1622-1623, przed-
stawiająca dwanaście owalnych popiersi Medyceuszy z
portretem Ferdinancla II w centrum25 oraz zbiorowy wi-
zerunek rodziny książęcej (Maria Maddalena z dzieć-
mi) w Montauban26.

W ubiorze małego księcia nie widać śladów żałoby po
ojcu, co nie powinno być wyznacznikiem czasowym, gdyż
wolno sądzić, że czerń nie obowiązywała w strojach oko-
licznościowych, niecodziennych, takich jak użyty tu polski
kostium. Jeszcze przez parę lat zachował Ferdinando dają-
ce się skojarzyć z fizjonomią utrwaloną na obrazie z Kono-
piste wdzięczne łysy nastolatka o głębokich, ciemnych
oczach. Taki wygląd chłopca przekazują jego portrety w
dwóch prywatnych zbiorach ameiykańskich (ryc. 7) i w
Metropolitan Museum w Nowym Jorku (ryc. 8)27. Już ko-
lejny całopostaciowy konterfekt w Kunsthistorisches Mu-

żęcych zamówień jest ono szczegółowo przebadane, choć nie spo-
sób wykluczyć szansy odkrycia zapisu na temat obrazu.

24 B a 1 cł i n u c c i, o. c., s. 482 - donosi, że Sustermans wykonał
tam nie tylko portrety pary cesarskiej, lecz także ich czworga
dzieci, w tym także wizerunek Cecylii Renaty, przyszłej królowej
polskiej; Lavalleye, o. c., s. 322; Sustermans, Sessanfanni...,
s. 17.

25 Langedijk, The Portraits..., t. 1, s. 182-183, ił. LIV; t. 2,
poz. 38, 54.

26 Matteo Rosselli (przypisywany), ok. 1622-1623, olej, płótno,
Montauban, Musee Ingres, nr inw. 867.1057 - tamże, t. 1, s. 184,
ił. LV, t. 2, s. 774, poz. 38, 19.

27 Malarz nieznany, olej, płótno, 152,5 * 111,5 cm, Nowy Jork,
zbiory prywatne, oraz J. Sustermans (warsztat), olej, płótno, 162 x
110 cm, USA (?), zbiory prywatne, w r. 1911 w paryskiej kolekcji
Kleinbergera - P. Bautier, Un portrait attribue a Suttermans (Bul-

239
loading ...