Polska Akademia Umieje̜tności <Krakau> / Komisja Historii Sztuki [Editor]; Polska Akademia Nauk <Warschau> / Oddział <Krakau> / Komisja Teorii i Historii Sztuki [Editor]
Folia Historiae Artium — NS: 7.2001

Page: 91
DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/fha2001a/0095
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
w Krakowie w 2. połowie XIX wieku nie tylko ilościo-
we, lecz i jakościowe zmiany w tej dziedzinie. Ich efek-
tem było przejście od starożytnictwa do historii sztuki
pojmowanej jako osobna dyscyplina naukowa o wła-
snych celach badawczych i odrębnej metodzie, które
dokonało się, poczynając już od lat około roku 1870, w
twórczości Łuszczkiewicza. W tym czasie środowisko
lwowskie, działające w oparciu o instytucje krakowskie,
dopiero się kształtowało i długo jeszcze pozostawało
na etapie uprawiania faktografii artystycznej (Łoziński)
bądź filozoficzno-estetycznych spekulacji o sztuce (Woj-
ciech Dzieduszycki); nowe tendencje pojawiły się tu
dopiero u schyłku stulecia. Nic więc dziwnego, że hi-
storia sztuki dyscypliną uniwersytecką stała się wcze-
śniej w Krakowie.

4. Kształtowanie się w Galicji historii sztuki

JAKO DYSCYPLINY UNIWERSYTECKIEJ

Umownym zakończeniem procesu formowania się
nowoczesnej historii sztuki jest jej pojawienie się w struk-
turze uniwersyteckiej jako odrębnej dyscypliny. Nie jest
to tylko akt swoistej nobilitacji nowej nauki, lecz przede
wszystkim powstanie możliwości jej samoreprodukcji,
a tym samym jej ilościowego i jakościowego rozwoju.
Choć więc już wcześniej Władysław Łuszczkiewicz po-
sługiwał się metodą właściwą wówczas tej dyscyplinie,
a Józef Łepkowski, od roku 1866 pierwszy profesor ar-
cheologii na Uniwersytecie Jagiellońskim, w badaniach
i dydaktyce uwzględniał problematykę sztuki średnio-
wiecznej, za datę przełomową uznać trzeba rok 1882 -
rok utworzenia w Krakowie pieiwszej na ziemiach pol-
skich uniwersyteckiej katedry historii sztuki i powoła-
nia na nią Mariana Sokołowskiego36.

Marian Sokołowski (1839-1911) studiował prawo
w Paryżu w latach 60. oraz historię: być może w Hei-
delbergu i Berlinie (1858/59?), a niewątpliwie w Wied-
niu (1872/73) i Krakowie (1875/76), gdzie w roku 1878
doktoryzował się u Łepkowskiego na podstawie pracy
o ruinach na Ostrowiu Lednickim (druk 1876), do któ-
rej rysunki pomiarowe wykonał Łuszczkiewicz, a w 1879
się habilitował3'. W roku 1882 uzyskał katedrę historii
sztuki jako profesor nadzwyczajny, w 1888 został uzwy-
czajniony. Dydaktyczny program uniwersytecki Soko-
łowskiego przewidywał - oprócz czteroletniego kursu
wykładów z powszechnej historii sztuki od starożytno-
ści do czasów nowożytnych, opartego na podręczniku
Karla Schnaasego, wykładów monograficznych, zwykłe
poświęconych wielkim twórcom europejskim, i zajęć
typu seminaryjnego - lekturę i komentowanie źródeł do

36 W. Mole, Die Entwicklung und Bedeutung der Kunstgescbicb-

te an der Jagielloniscben Universitat in Krakau, Ósterreichische Ost-
hefte, 6: 1964, s. 215-225; Bochnak, Historia sztuki w Uniwersyte-

cie Jagiellońskim, s. 223-263; Stulecie Katedry Historii Sztuki Uniwer-
sytetu Jagiellońskiego (1882-1982). Materiały sesji naukowej odbytej

teorii sztuki, a przede wszystkim praktyczne ćwiczenia
przy pomnikach sztuki w Krakowie i okolicach. Odej-
ście od starożytniczej faktografii i od spekulatywno-es-
tetycznego uprawiania historii sztuki ku konkretowi ana-
lizy dzieła sztuki i porównawczego osadzenia go w kon-
tekście innycli zjawisk było zgodne z najbardziej wów-
czas aktualnymi tendencjami światowej nauki, a w Kra-
kowie zaczęło się już wcześniej kształtować w pisar-
stwie Władysława Łuszczkiewicza.

Działalność uniwersytecka Sokołowskiego ogranicza-
ła się w zasadzie do dydaktyki, pracę naukową łączył
przede wszystkim z aktywnością w Komisji Historii Sztu-
ki. Dzięki wybitnym uzdolnieniom, wyjątkowej erudy-
cji humanistycznej i głębokiej znajomości sztuki świa-
towej od starożytności do współczesności rychło stał się
najwyższym autorytetem polskiej historii sztuki, inspi-
ratorem i twórcą programów badań naukowych i dzia-
łalności praktycznej na polu konserwatorstwa, muzeal-
nictwa i prac wydawniczych. Już w roku 1887 przed-
stawił na posiedzeniu Komisji Historii Sztuki projekt re-
formy jej działalności, określający jej strategiczne cele
badawcze (bibliografia, systematyczna inwentaryzacja
topograficzna i problemowa, opracowania leksykogra-
ficzne) i jej rolę inspirującą i opiniodawczą w zakresie
konserwacji zabytków; do realizacji tych celów postu-
lował wciągnięcie do współpracy szerokich kręgów
amatorów i zmianę koncepcji wydawniczej Sprawoz-
dań38. W roku 1892 przejął od Łuszczkiewicza prezesu-
rę Komisji, ale już wcześniej udało mu się skupić wo-
kół niej liczne grono współpracowników, których pra-
ce, zwykłe o charakterze materiałowym, uzupełniał wła-
snym komentarzem naukowym, i zmodyfikować - po-
czynając od tomu IV (189D - układ i zawartość Spra-
wozdań, w których krótkie komunikaty i materiały spra-
wozdawcze dorównały znaczeniem wielkim rozprawom.
W roku 1893 został po Łepkowskim dyrektorem Mu-
zeum Czartoryskich.

Jak nikt inny w Polsce, Sokołowski mógł dzięki swej
kompetencji i wiedzy włączyć się w europejski nurt ba-
dań sztuki, jednak swą działalność naukową traktował
- zgodnie z krakowską tradycją - jako obowiązek pa-
triotyczny, toteż przedmiot swych dociekań ograniczył
do dzieł sztuki w Polsce powstałych lub z nią histo-
rycznie związanych. Przy takim ograniczeniu jego zain-
teresowania naukowe uderzają różnorodnością, obejmu-
jąc sztukę od przedromańskiej do współczesnej (ściślej:
jej tradycyjnego, akademickiego nurtu), wywodzącą się
z tradycji zarówno zachodniego, jak i wschodniego
chrześcijaństwa. Penetrował przy tym wszystkie gatun-
ki sztuki: architekturę, rzeźbę, malarstwo, grafikę i rze-
miosło artystyczne.

w dniu 27 maja 1983, red. L. Kalinowski, Warszawa-Kraków 1990
(Zeszyty Naukowe UJ. Prace z Historii Sztuki, z. 19).

37 L. Kalinowski, Marian Sokołowski [w:] Stulecie..., s. 11-35-

38 Projekt Sokołowskiego i jego realizację omawia Kalinow-
ski, Dzieje i dorobek naukowy..., s. 27-31.

91
loading ...