DOI Page / Citation link:
https://doi.org/10.11588/diglit.1979#0581
1o57 Si ſeruus exportandus veneat. Titlv 1o58
ter fiſcum & priuatum an ancilla debeat publicari vel non; fiſco
a J Antequam fides. poſtea non: vt jeo. l.ancilla.
b Vindicantur recidunt ergo in ſeruitutem, & ipſo iure facto
dominio fiſci vindicat fiſcus.vt & tacitum fideicommiſſum: vt
Jad leg. Falcid. l.etiam.
cJ Eadem lege. Nam ſi fiſcus vendat, ſimili pacto vendet, vt
in loco prohibito non
moretur.
Sed ſi permiſſu em-
ptoris qui emit à fiſco,
moratur in loco prohi-
bito: cui datur manus
iniectio primo vendi-
tori, an fiſco? Videtur
a Alia atq; a- quod fiſco alius? enim
lia res fit,cre- homo videtur, cum to-
bra mutatio- ies ſit mutatus:vt ff. de
ne. ſollqui res-S arezz Sed
I0. & Azo dicunt quod
primo venditori:& ſic ſi
per plures manus am-
b Prior ven- bulauerit, ſemper prior
ditor quand eſt potiorſicut & in le-
potior ſit in ge de ſeruo non proſti-
iure. tuendo dicitur: vtff.eo-
deml ſi Titius. & de con-
trahen. empt. l. ſi quis ſub
hac. cum non eius vo-
luntate peruenerit ad li-
bertatem, ſicut nec per-
ditur condictiu furtiua:
vt ff de condic. fur. l. &
ides. ſed ceſſauit ad tem-
pus actio:vt dl. qui res.
.aream. & de verborum
obli. l. inter ſtipulantem.
S. ſacram.
d’ Veniunt. ad fiſcum.
AccvRS.
e Exceperunt. vel ex-
cepiſſe intelliguntur: vt
Jeo l fin.
f ſAnte. ld eſt, fracta
fide, quod in locis pro-
hibitis non moretur.
gDenegatur. ipſo iu-
re ex pacto redeunteS
vi dominio in venditorem:
manus inie-
ctione redire ſicut in pacto l. com-
in vẽditorem miſſoriæ, ſecundûm H.
poteſt. 2. Vel demum manu in-
iecta, ſecundûm Io. &
Azo. vtj. l. proxi.in princ.
AccvRS.
Ivt.JCASVS. Vendidi
* al. morante, tibi ſeruum vt ex-
in qua empte portaretur, ſalua mihi
anumiſße manus iniectione, ſi non
v exportaretur: eum non
exportaſti. manus inii-
ciam. ſi vero non reſer-
naui mihi manus inie-
ctionem, ſed ſum ſtipu-
latus penam ſi non ex-
portaretur: petam pe-
Nedino.
c Dominium
ex pacto, &
morante,
vel qui ſucceſſit in locum eius,
antequam fides rumpatur, ac-
cipere poſſunt. Que tamen à
fiſco poſt manumiſſionem vin-
dicantur & in perpetuam ſer-
uitutem eadé lege veniunt d:
cum in his ciuitatibus conuer-
ſantur, quas contrahentes exce-
perunt.
Ante f manumiſſionem verô
iniiciendæ manus facultas non
denegatur B,atque ideo non pe-
tuntur in publicum.
Pœna cõuentionali debet quis eſſe
cõtentus: legalis auté applicabitur
fiſco & qui conſentit, pœnã remit-
tit nec etiam fiſcus petit. BALD.
11. Iidem aa. Nediono .
Ivt manus iniectionem ha-
beres, cauiſti tibi: iure tuo
vti potes . Quod ſi hoc omiſi-
ſtii, & ponam ſtipulatus es:
homo quidem fiſco commiſſus
eſt l, tu verô nactus es ex ſtipu-
latu actionem. In omnibus ta-
men quœritur, an domini l vo-
luntate in locum prohibi-
tum venerit..
Contra pacti ancilla manumitti
non poteſt. BALD. Vel ſic Vbi ſolã
pactum de exportando interuenit,
ſolus fiſcus agit. SAL.
III. Imp. ALEXANDERA.
Nonio.
Neilla quæ exportandaP
venit, nec exportata eſt,
ſed ab emptore in eadem ciui-
tate morante empta & manu-
miſſa eſt: aduerſus legem ven-
ditionis libera fieri non poruit:
& ideo aditus à te procurator
meus, partibus ſuis fungetur.
De triplici motu animæ loquitur:
na anima mouetur admiratiue: &
nam, & ſeruus confiſca:ur. & hoc verum eſt, niſi domini volun-
tate in loco pradicto moram fecerit.
h Vti potes ſi contra legem factum ſit:vt S.l. proxi in fin
i Omiſiſti. iniectionem manus.
E Commiſſus eſt. ſi contrà factu ſit, ad quem fiſcum ſpectat pu-
nire delicta, & ſuccedere delinquentibus: vtſfade iure fiſc.l. Lucius.
Venditor autem vtrunque habere non poteſt, niſi hoc actum eſ-
ſet, vt haberet pœnam & ſeruum: vt ff de tranſac l. qui fidem. &
f de except do. l apud Celſum. S. Labeo. & S-titujl.j.
Item caue: quia dicit,ſtipulatus nam ſi tantûm pactus eſſet de
pœna, licèt incontinenti, non valeret, niſi ſua intereſſet: quod
non inſpicitur interſit ſua vel non, quando ſtipulatio interuenit:
vt hic, & ffeol ſeruus.
d Renunciare lS An domini quondam renunciare d enim ſuo iuri potuit. ff.
ſuo iure
quiſ-
qe poteſt
Titius.
de pactis. l. pactum.2. Vel dic præſentis ſcilicêt. nã ſi ſine eius vo-
luntate moretur, non committitur pœna:vt ff. eodem.l. & l ſi
m Voluntate. pœnitentia ducti.
2 An domini voluntate. Si enim citra voluntatẽ domini venit
factum ſerui, non priuat emptorem dominio, non eſt etiam
actio ex ſtipulatu, non ex vendito, ſed fiſco locus fit. CvrAc.
A
Ncilla.JCASVS. Si ancillã tibi vendidi hoc pacto, vt expor-
taretur: nec exportata eſt. & eam manumiſiſti, non valet
manumiſſio: & interueniente fiſci procuratore, qui diſcernet in-
Codex.
applicabitur.
n Exportanda. hoc pacto vt extra aliquem locum ſtaret: putà
extra Bononiam.
oJ Ate. venditore, vel quolibet deferente: vt ffde iure fiſc.l.j.
iſte fuit primus ſecũdum huius legis
ordinẽ. Secundo mouetur punitiue:
& iſte fuit ſecundus motus. Tertio
mouetur præſumptiue: iſte eſt ter-
tius motus. BAL. Vel ſic: Dicen-
ti ſe venditũ à ſeruis propriis, licèt
ab emptore manumiſſus, non credi-
tur, niſi per eum ſic eſſe probetur.
SALYC.
IV. Idem A. Papiz.
OueorP, quod te à ſeruis
tuis dominum eorum ve-
niiſſe affirmas ſub ea lege, ne in
patria moreris, & ab eo cui te
emptor prior vendiderat, manu-
miſſum eſſe dicis. Quare com-
petens iudex aduerſus eum
quem præſentem eſſe dicis, co-
gnitionem ſuam prabebit: & ſi
veritas accuſationi aderit, exe-
crabile delictum in exemplumr
capitali poena vindicabit. Sed
quoaduſque probaueris que in-
tẽdis, ſtatus tuus eſſe is videtur,
qui in te poſt manumiſſionem
deprehenditurs.
Odioſum pactum imputatur ex-
tenſiué: & patria ſua debet cuilibet
eſſe maior omni alia patria. BAL.
Vel ſic: Cui ex pacto interdicitur
ciuitas ſua, interdicitur etiam Ro-
mana. & cut interdicitur certa pro.
uincia, interdicitur etiam tota Ita-
lia. SAL.
Vi exportandus à domi-
Q de eutare ſus venit,
nec in vrbet Roma morari
debet: qui autem de prouincia
certa, nec in Italia u y. Si ita-
que contra legem conſtitutam
factum probare pores: vrere
iure quod propterea tibi com-
petit.
V. Idem A. Seraphians .
& eſt procurator Cſa-
ris iudex in hac cauſa:
cûm ipſe venditor ſi-
bi non eſt pactus ma-
nus iniectionem, ſed
tantûm dixit, exporte-
tur: vt S. l.prox. ij. reſpon.
AccVRS.
Oueor.JCASVS.
Si ſeruus domi-
num ſuum vendidit hoc
pacto,vt exportetur, &
emptor eum de facto
manumiſit: ſi poſtea do-
minus ſeruum accuſa-
uerit, & probauerit tca-
pitali pœna ſeruus ple-
ctetur. pendente verô
lite quouſque dominus
de intentione ſua pro-
bauerit, habendus erit
pro liberto.
p JMoueor. & bene de-
buit moueri.
qAduerſus eum. ſcili-
cet ſeruum.
rJIn exemplum. ſcili-
cet ordinarij criminis
punietur hîc extra ordi-
nem.2. Vel die in exem-
plum, vt ſcilicèt alij ter-
reantur P: ſic ffde abi-
geis.l. j-in fin. & de pœnis.
l ſi quis aliquid.S. qui ab-
ortionis.
ſDeprehenditur. ſcili-
cet libertinitatis.
SEt ſic not. quo s ſtatu
te inuenero, e tene-
bo, donec contrarium
videbo: vt hîc, & infrà
de inge. ma. l. penult. &
ffde offic prator. l. Barba-
rius. Sed in cauſa liber-
tatis & ſeruitutis, &
etiam dum agitur v¬
trum ſeruus ſit in poſ-
ſeſſione ſeruitutis, nec-
ne: habetur pro libero
interim, & ſie alio ſta-
tu quam prius erat: vt
ffade libe. cau l. ordinata.
& eſt ratio: quia ibi
aliàs non poſſet eſſe in
iudicio: hic verô poteſt,
quia liber.
QC esporanduel
CASVS. Si ſer-
uum tuu mihi vendidi-
ſti hac lege vt à ciuitate Bononia exportetur: an in ciuitate Ro-
mana ſtare poſſit, quœritur? Dicitur quod non. Idem ſi conuenit
vt exportetur de Hiſpania, ſeu aliqua alia prouincia: quod
ſcilicet in
Italia non morabitur.
tJNec in
rbe tum quia maius: & non d debet frui maioribus M.
a Paciſci poſ-
ſumus manus
iniectionẽ in
res à nobis
venditas, ſi
quid in eis
fiat contra le-
gem venditio-
nis.
bPlacet: & eſt
ſing. Gloſ.
c Qualis quiſ-
que inuenitur
talis iudica-
tur.
t Serapioni.
aioribus
cui eſt interdictum minoribus:vt ff eodeml. cui pacto. & de inter- frui nõ debet
dic. & relega. l relegatorum, . fina. & ffade ſena. l. qui indignus, is qui eſt in-
Item quia Roma communis eſt patria:vt ffad municip.l. Roma
AcVVRs.C
V Nec in vrbe. Idem in relegato tradit Calliſtratus in l.r j.
1
de inter. & relegat. Vide not. ad fin.ibi, & maximé adl. conſti-
tutum, illo tit. CVtAc.
u JIn Italiahoc ea ratione quam modô dixi.
Et not quod tribus locis videtur hic prohibitus, ſcilicêt illo,
& ſua patria item omni maiori loco, vt hic.ſic & f ſi erat pomœ-
rio interdictum, nec in ciuitate moraretur:vt ffeo.l cui pacto. ſed Cuiac.
minoribus vti poreſt prohibitus maioribus: excepra ſua patria,
qua quãtum ad eü eſt, pro maiori habetur: vt ffde offi prafe. vrb.
lij. S. fin. quæ tamen quantum ad alios non eſt maior: & ideo
non videbatur prohibitus:vt d.l. relegatorum. S. conſtitutum. Vel
dic vt ibi.
Nec in Italia. Ita quoque in poenis teſte Suetonio in Claud.
c. 23. Claudius ſenſit, vt quibus prouinciæ interdicuntur, à iudi-
ce Roma & Italia tota interdicatur. CVIAc.
LI S1
terdictus mi-
noribus.
e Poſt hæc
verba, tû quia
maius, quæ re-
tinenda ſunt,
dele ſequentia
omnia vſque
ad, item quia
Roma comunis.
f Pomerio
prohibito vi-
detur prohi-
beri ciuitas-
ter fiſcum & priuatum an ancilla debeat publicari vel non; fiſco
a J Antequam fides. poſtea non: vt jeo. l.ancilla.
b Vindicantur recidunt ergo in ſeruitutem, & ipſo iure facto
dominio fiſci vindicat fiſcus.vt & tacitum fideicommiſſum: vt
Jad leg. Falcid. l.etiam.
cJ Eadem lege. Nam ſi fiſcus vendat, ſimili pacto vendet, vt
in loco prohibito non
moretur.
Sed ſi permiſſu em-
ptoris qui emit à fiſco,
moratur in loco prohi-
bito: cui datur manus
iniectio primo vendi-
tori, an fiſco? Videtur
a Alia atq; a- quod fiſco alius? enim
lia res fit,cre- homo videtur, cum to-
bra mutatio- ies ſit mutatus:vt ff. de
ne. ſollqui res-S arezz Sed
I0. & Azo dicunt quod
primo venditori:& ſic ſi
per plures manus am-
b Prior ven- bulauerit, ſemper prior
ditor quand eſt potiorſicut & in le-
potior ſit in ge de ſeruo non proſti-
iure. tuendo dicitur: vtff.eo-
deml ſi Titius. & de con-
trahen. empt. l. ſi quis ſub
hac. cum non eius vo-
luntate peruenerit ad li-
bertatem, ſicut nec per-
ditur condictiu furtiua:
vt ff de condic. fur. l. &
ides. ſed ceſſauit ad tem-
pus actio:vt dl. qui res.
.aream. & de verborum
obli. l. inter ſtipulantem.
S. ſacram.
d’ Veniunt. ad fiſcum.
AccvRS.
e Exceperunt. vel ex-
cepiſſe intelliguntur: vt
Jeo l fin.
f ſAnte. ld eſt, fracta
fide, quod in locis pro-
hibitis non moretur.
gDenegatur. ipſo iu-
re ex pacto redeunteS
vi dominio in venditorem:
manus inie-
ctione redire ſicut in pacto l. com-
in vẽditorem miſſoriæ, ſecundûm H.
poteſt. 2. Vel demum manu in-
iecta, ſecundûm Io. &
Azo. vtj. l. proxi.in princ.
AccvRS.
Ivt.JCASVS. Vendidi
* al. morante, tibi ſeruum vt ex-
in qua empte portaretur, ſalua mihi
anumiſße manus iniectione, ſi non
v exportaretur: eum non
exportaſti. manus inii-
ciam. ſi vero non reſer-
naui mihi manus inie-
ctionem, ſed ſum ſtipu-
latus penam ſi non ex-
portaretur: petam pe-
Nedino.
c Dominium
ex pacto, &
morante,
vel qui ſucceſſit in locum eius,
antequam fides rumpatur, ac-
cipere poſſunt. Que tamen à
fiſco poſt manumiſſionem vin-
dicantur & in perpetuam ſer-
uitutem eadé lege veniunt d:
cum in his ciuitatibus conuer-
ſantur, quas contrahentes exce-
perunt.
Ante f manumiſſionem verô
iniiciendæ manus facultas non
denegatur B,atque ideo non pe-
tuntur in publicum.
Pœna cõuentionali debet quis eſſe
cõtentus: legalis auté applicabitur
fiſco & qui conſentit, pœnã remit-
tit nec etiam fiſcus petit. BALD.
11. Iidem aa. Nediono .
Ivt manus iniectionem ha-
beres, cauiſti tibi: iure tuo
vti potes . Quod ſi hoc omiſi-
ſtii, & ponam ſtipulatus es:
homo quidem fiſco commiſſus
eſt l, tu verô nactus es ex ſtipu-
latu actionem. In omnibus ta-
men quœritur, an domini l vo-
luntate in locum prohibi-
tum venerit..
Contra pacti ancilla manumitti
non poteſt. BALD. Vel ſic Vbi ſolã
pactum de exportando interuenit,
ſolus fiſcus agit. SAL.
III. Imp. ALEXANDERA.
Nonio.
Neilla quæ exportandaP
venit, nec exportata eſt,
ſed ab emptore in eadem ciui-
tate morante empta & manu-
miſſa eſt: aduerſus legem ven-
ditionis libera fieri non poruit:
& ideo aditus à te procurator
meus, partibus ſuis fungetur.
De triplici motu animæ loquitur:
na anima mouetur admiratiue: &
nam, & ſeruus confiſca:ur. & hoc verum eſt, niſi domini volun-
tate in loco pradicto moram fecerit.
h Vti potes ſi contra legem factum ſit:vt S.l. proxi in fin
i Omiſiſti. iniectionem manus.
E Commiſſus eſt. ſi contrà factu ſit, ad quem fiſcum ſpectat pu-
nire delicta, & ſuccedere delinquentibus: vtſfade iure fiſc.l. Lucius.
Venditor autem vtrunque habere non poteſt, niſi hoc actum eſ-
ſet, vt haberet pœnam & ſeruum: vt ff de tranſac l. qui fidem. &
f de except do. l apud Celſum. S. Labeo. & S-titujl.j.
Item caue: quia dicit,ſtipulatus nam ſi tantûm pactus eſſet de
pœna, licèt incontinenti, non valeret, niſi ſua intereſſet: quod
non inſpicitur interſit ſua vel non, quando ſtipulatio interuenit:
vt hic, & ffeol ſeruus.
d Renunciare lS An domini quondam renunciare d enim ſuo iuri potuit. ff.
ſuo iure
quiſ-
qe poteſt
Titius.
de pactis. l. pactum.2. Vel dic præſentis ſcilicêt. nã ſi ſine eius vo-
luntate moretur, non committitur pœna:vt ff. eodem.l. & l ſi
m Voluntate. pœnitentia ducti.
2 An domini voluntate. Si enim citra voluntatẽ domini venit
factum ſerui, non priuat emptorem dominio, non eſt etiam
actio ex ſtipulatu, non ex vendito, ſed fiſco locus fit. CvrAc.
A
Ncilla.JCASVS. Si ancillã tibi vendidi hoc pacto, vt expor-
taretur: nec exportata eſt. & eam manumiſiſti, non valet
manumiſſio: & interueniente fiſci procuratore, qui diſcernet in-
Codex.
applicabitur.
n Exportanda. hoc pacto vt extra aliquem locum ſtaret: putà
extra Bononiam.
oJ Ate. venditore, vel quolibet deferente: vt ffde iure fiſc.l.j.
iſte fuit primus ſecũdum huius legis
ordinẽ. Secundo mouetur punitiue:
& iſte fuit ſecundus motus. Tertio
mouetur præſumptiue: iſte eſt ter-
tius motus. BAL. Vel ſic: Dicen-
ti ſe venditũ à ſeruis propriis, licèt
ab emptore manumiſſus, non credi-
tur, niſi per eum ſic eſſe probetur.
SALYC.
IV. Idem A. Papiz.
OueorP, quod te à ſeruis
tuis dominum eorum ve-
niiſſe affirmas ſub ea lege, ne in
patria moreris, & ab eo cui te
emptor prior vendiderat, manu-
miſſum eſſe dicis. Quare com-
petens iudex aduerſus eum
quem præſentem eſſe dicis, co-
gnitionem ſuam prabebit: & ſi
veritas accuſationi aderit, exe-
crabile delictum in exemplumr
capitali poena vindicabit. Sed
quoaduſque probaueris que in-
tẽdis, ſtatus tuus eſſe is videtur,
qui in te poſt manumiſſionem
deprehenditurs.
Odioſum pactum imputatur ex-
tenſiué: & patria ſua debet cuilibet
eſſe maior omni alia patria. BAL.
Vel ſic: Cui ex pacto interdicitur
ciuitas ſua, interdicitur etiam Ro-
mana. & cut interdicitur certa pro.
uincia, interdicitur etiam tota Ita-
lia. SAL.
Vi exportandus à domi-
Q de eutare ſus venit,
nec in vrbet Roma morari
debet: qui autem de prouincia
certa, nec in Italia u y. Si ita-
que contra legem conſtitutam
factum probare pores: vrere
iure quod propterea tibi com-
petit.
V. Idem A. Seraphians .
& eſt procurator Cſa-
ris iudex in hac cauſa:
cûm ipſe venditor ſi-
bi non eſt pactus ma-
nus iniectionem, ſed
tantûm dixit, exporte-
tur: vt S. l.prox. ij. reſpon.
AccVRS.
Oueor.JCASVS.
Si ſeruus domi-
num ſuum vendidit hoc
pacto,vt exportetur, &
emptor eum de facto
manumiſit: ſi poſtea do-
minus ſeruum accuſa-
uerit, & probauerit tca-
pitali pœna ſeruus ple-
ctetur. pendente verô
lite quouſque dominus
de intentione ſua pro-
bauerit, habendus erit
pro liberto.
p JMoueor. & bene de-
buit moueri.
qAduerſus eum. ſcili-
cet ſeruum.
rJIn exemplum. ſcili-
cet ordinarij criminis
punietur hîc extra ordi-
nem.2. Vel die in exem-
plum, vt ſcilicèt alij ter-
reantur P: ſic ffde abi-
geis.l. j-in fin. & de pœnis.
l ſi quis aliquid.S. qui ab-
ortionis.
ſDeprehenditur. ſcili-
cet libertinitatis.
SEt ſic not. quo s ſtatu
te inuenero, e tene-
bo, donec contrarium
videbo: vt hîc, & infrà
de inge. ma. l. penult. &
ffde offic prator. l. Barba-
rius. Sed in cauſa liber-
tatis & ſeruitutis, &
etiam dum agitur v¬
trum ſeruus ſit in poſ-
ſeſſione ſeruitutis, nec-
ne: habetur pro libero
interim, & ſie alio ſta-
tu quam prius erat: vt
ffade libe. cau l. ordinata.
& eſt ratio: quia ibi
aliàs non poſſet eſſe in
iudicio: hic verô poteſt,
quia liber.
QC esporanduel
CASVS. Si ſer-
uum tuu mihi vendidi-
ſti hac lege vt à ciuitate Bononia exportetur: an in ciuitate Ro-
mana ſtare poſſit, quœritur? Dicitur quod non. Idem ſi conuenit
vt exportetur de Hiſpania, ſeu aliqua alia prouincia: quod
ſcilicet in
Italia non morabitur.
tJNec in
rbe tum quia maius: & non d debet frui maioribus M.
a Paciſci poſ-
ſumus manus
iniectionẽ in
res à nobis
venditas, ſi
quid in eis
fiat contra le-
gem venditio-
nis.
bPlacet: & eſt
ſing. Gloſ.
c Qualis quiſ-
que inuenitur
talis iudica-
tur.
t Serapioni.
aioribus
cui eſt interdictum minoribus:vt ff eodeml. cui pacto. & de inter- frui nõ debet
dic. & relega. l relegatorum, . fina. & ffade ſena. l. qui indignus, is qui eſt in-
Item quia Roma communis eſt patria:vt ffad municip.l. Roma
AcVVRs.C
V Nec in vrbe. Idem in relegato tradit Calliſtratus in l.r j.
1
de inter. & relegat. Vide not. ad fin.ibi, & maximé adl. conſti-
tutum, illo tit. CVtAc.
u JIn Italiahoc ea ratione quam modô dixi.
Et not quod tribus locis videtur hic prohibitus, ſcilicêt illo,
& ſua patria item omni maiori loco, vt hic.ſic & f ſi erat pomœ-
rio interdictum, nec in ciuitate moraretur:vt ffeo.l cui pacto. ſed Cuiac.
minoribus vti poreſt prohibitus maioribus: excepra ſua patria,
qua quãtum ad eü eſt, pro maiori habetur: vt ffde offi prafe. vrb.
lij. S. fin. quæ tamen quantum ad alios non eſt maior: & ideo
non videbatur prohibitus:vt d.l. relegatorum. S. conſtitutum. Vel
dic vt ibi.
Nec in Italia. Ita quoque in poenis teſte Suetonio in Claud.
c. 23. Claudius ſenſit, vt quibus prouinciæ interdicuntur, à iudi-
ce Roma & Italia tota interdicatur. CVIAc.
LI S1
terdictus mi-
noribus.
e Poſt hæc
verba, tû quia
maius, quæ re-
tinenda ſunt,
dele ſequentia
omnia vſque
ad, item quia
Roma comunis.
f Pomerio
prohibito vi-
detur prohi-
beri ciuitas-