DOI Page / Citation link:
https://doi.org/10.11588/diglit.17649#0109
ROZDZIAŁ IV
Inspiracje zachodnie
w bolszewickiej propagandzie artystycznej
Wśród wielu źródeł inspiracji, do jakich bolszewicy sięgali w swojej propa-
gandzie, znalazło się - traktowane bardzo dowolnie i wybiórczo - dziedzictwo
kultury zachodniej. W poszukiwaniu przydatnych wzorów cofnięto się w czasie
aż do epoki starożytności. Wspomnienia Jewgienija Oranowskiego dotyczące
pierwszych lat po przewrocie październikowym wskazują, ze ideolodzy sowieccy
chcieli przyswoić część tradycji antycznej. Członek Komisji Ochrony Zabytków
po latach następująco przedstawił nastroje roku 1918: „W rzeczywistości pracowa-
liśmy nad stworzeniem »Kremla - Akropolu«, Kremla - panteonu rosyjskiej
sztuki. [...] Stworzymy »Kreml - Akropol sztuki i zabytków«, uczynimy go
panteonem przeszłości i przyszłości... Ręce tych, których przodkowie przez
stulecia poili potem i krwią rodzinną ziemię, podnoszą się w jednomyślnym
głosowaniu za »Kremlem-Akropolem«. Idea stworzenia »Kremla - Akropolu«
poruszyła wielu działaczy sztuki"1. Można przypuszczać, ze upływ czasu przydał
egzaltacji wspomnieniom Oranowskiego. Jednakże był to język epoki wczesno-
sowieckiej. W 1918 r. Łunaczarski następująco rozwinął myśl Lenina o „monu-
mentalnej propagandzie": „Nasza świątynia - to panteon ludzkości, zgromadze-
nie wszystkiego wartościowego, wielkiego, co stworzyli ludzie. Chcemy, żeby
miasto było nie tylko targowiskiem, ale i świątynią, zeby każdy, udając się do
pracy, mógł odczytać myśli budzące szlachetne uczucia. Wychowanie poprzez po-
sągi i obrazy stanowi wzór wielkiej kultury. W okresie wielkiego rozkwitu demo-
kracji - w Atenach, w północnych miastach Niemiec - zawsze korzystała ona z te-
go. Wszystkie wspaniałe kultury, wszystkie cudowne gmachy, które tam zbudowa-
no, służyły zestrojeniu każdej duszy w unisono z powszechnym patosem"2.
1 J. Oranowskij, „Kroml-Akropol". (Stranicy wosponunanij), w: Iz istorii stroitielstwa sowietskoj
kultury. Moskwa 1917-1918. Dokumienty i wospominanija, Moskwa 1964, s. 331.
- Fragment przemówienia wygłoszonego na I Wszechrosyjskini Zjeździe Oświatowym
26 sierpnia 1918 r., w: A. W Łunaczarski, O oświacie ludowej. Wybór pism, tłum. W Woro-
szylski, Warszawa 1961, s. 31.
91
Inspiracje zachodnie
w bolszewickiej propagandzie artystycznej
Wśród wielu źródeł inspiracji, do jakich bolszewicy sięgali w swojej propa-
gandzie, znalazło się - traktowane bardzo dowolnie i wybiórczo - dziedzictwo
kultury zachodniej. W poszukiwaniu przydatnych wzorów cofnięto się w czasie
aż do epoki starożytności. Wspomnienia Jewgienija Oranowskiego dotyczące
pierwszych lat po przewrocie październikowym wskazują, ze ideolodzy sowieccy
chcieli przyswoić część tradycji antycznej. Członek Komisji Ochrony Zabytków
po latach następująco przedstawił nastroje roku 1918: „W rzeczywistości pracowa-
liśmy nad stworzeniem »Kremla - Akropolu«, Kremla - panteonu rosyjskiej
sztuki. [...] Stworzymy »Kreml - Akropol sztuki i zabytków«, uczynimy go
panteonem przeszłości i przyszłości... Ręce tych, których przodkowie przez
stulecia poili potem i krwią rodzinną ziemię, podnoszą się w jednomyślnym
głosowaniu za »Kremlem-Akropolem«. Idea stworzenia »Kremla - Akropolu«
poruszyła wielu działaczy sztuki"1. Można przypuszczać, ze upływ czasu przydał
egzaltacji wspomnieniom Oranowskiego. Jednakże był to język epoki wczesno-
sowieckiej. W 1918 r. Łunaczarski następująco rozwinął myśl Lenina o „monu-
mentalnej propagandzie": „Nasza świątynia - to panteon ludzkości, zgromadze-
nie wszystkiego wartościowego, wielkiego, co stworzyli ludzie. Chcemy, żeby
miasto było nie tylko targowiskiem, ale i świątynią, zeby każdy, udając się do
pracy, mógł odczytać myśli budzące szlachetne uczucia. Wychowanie poprzez po-
sągi i obrazy stanowi wzór wielkiej kultury. W okresie wielkiego rozkwitu demo-
kracji - w Atenach, w północnych miastach Niemiec - zawsze korzystała ona z te-
go. Wszystkie wspaniałe kultury, wszystkie cudowne gmachy, które tam zbudowa-
no, służyły zestrojeniu każdej duszy w unisono z powszechnym patosem"2.
1 J. Oranowskij, „Kroml-Akropol". (Stranicy wosponunanij), w: Iz istorii stroitielstwa sowietskoj
kultury. Moskwa 1917-1918. Dokumienty i wospominanija, Moskwa 1964, s. 331.
- Fragment przemówienia wygłoszonego na I Wszechrosyjskini Zjeździe Oświatowym
26 sierpnia 1918 r., w: A. W Łunaczarski, O oświacie ludowej. Wybór pism, tłum. W Woro-
szylski, Warszawa 1961, s. 31.
91