DOI Page / Citation link:
https://doi.org/10.11588/diglit.17649#0148
ROZDZIAŁ V
Wpływ tradycji rodzimej
Przy rozważaniu kwestii inspiracji i zapożyczeń w sowieckiej sztuce propa-
gandowej należy wziąć pod uwagę nawiązania do rodzimej tradycji ludowej i do
wybranych wątków z dziejów Rosji. Głoszony oficjalnie internacjonalizm w żad-
nym razie nie wykluczał czerpania z własnego dziedzictwa, a ściślej z tych jego
fragmentów, które uznano za odpowiednie. Propagandyści bolszewiccy sięgnęli
zarówno do tradycyjnych rosyjskich podań, przysłów i bajek1, jak i do wybra-
nych zdarzeń i postaci rzeczywistych działających w Rosji na przestrzeni wie-
ków. Wynikało to m.in. z chęci pokazania odbiorcom spraw znanych lub no-
wych, ale przedstawionych w tradycyjnej formie. Chodziło o oswojenie, zwłasz-
cza prostych ludzi, z ideologią komunistyczną. Nie bez znaczenia był też bagaż
dydaktyzmu, jaki przynosiły podania z dawnych czasów. Tu bolszewicy mieli
wprost nieograniczone pole do manipulacji; czerpiąc z istniejących wzorów
mogli układać niezliczone historie z odpowiednimi morałami.
Była już mowa o tym, że plastycy dość często posługiwali się formą łubka,
wkładając weń treści współczesne. W ten sposób powstawały bajki sowieckie
zwykle o wymowie aktualnej. Zaludniałyje postaci współczesne, często jednak
będące odpowiednikami bohaterów tradycyjnych baśni. Twórcy sowieccy po-
sługiwali się też atrybutami zapożyczonymi z dawnych bajek. Można by wy-
mienić wiele przykładów. Wart jest uwagi wykonany w 1920 r. przez Dmitrija
Moora plakat-łubek zatytułowany Radziecka rzepka2. Autor podzielił płaszczy-
1 Określenie „bajka" w niniejszych rozważaniach jest rozumiane szeroko i nie dotyczy tyl-
ko „tzw. bajek magicznych, bajek sensu stricto" jak to założył w swojej pracy Włodzi-
mierz Propp. (W Propp, Morfologia bajki, tłum. W Wojtyga-Zagórska, Warszawa 1976, s. 27).
Omówione poniżej ilustrowane historie najczęściej tylko nawiązują do klasycznych ba-
jek rosyjskich lub opowieści ludowych. Nawiązania te są jednak zwykle bardzo czytelne.
2 Por. Mastiera sowictskoj kańkatuiy. DmitrijMoor, oprać. I. A. Swindowa, Moskwa 1987, il. 56;
B. S. Butnik-Siwierskij, Sowictskijplakat epochigrażdanskoj wojny 1918-1921, Moskwa 1966,
kat. 605. Plakat ukazał się w nakładzie 50 tys. egzemplarzy.
114
Wpływ tradycji rodzimej
Przy rozważaniu kwestii inspiracji i zapożyczeń w sowieckiej sztuce propa-
gandowej należy wziąć pod uwagę nawiązania do rodzimej tradycji ludowej i do
wybranych wątków z dziejów Rosji. Głoszony oficjalnie internacjonalizm w żad-
nym razie nie wykluczał czerpania z własnego dziedzictwa, a ściślej z tych jego
fragmentów, które uznano za odpowiednie. Propagandyści bolszewiccy sięgnęli
zarówno do tradycyjnych rosyjskich podań, przysłów i bajek1, jak i do wybra-
nych zdarzeń i postaci rzeczywistych działających w Rosji na przestrzeni wie-
ków. Wynikało to m.in. z chęci pokazania odbiorcom spraw znanych lub no-
wych, ale przedstawionych w tradycyjnej formie. Chodziło o oswojenie, zwłasz-
cza prostych ludzi, z ideologią komunistyczną. Nie bez znaczenia był też bagaż
dydaktyzmu, jaki przynosiły podania z dawnych czasów. Tu bolszewicy mieli
wprost nieograniczone pole do manipulacji; czerpiąc z istniejących wzorów
mogli układać niezliczone historie z odpowiednimi morałami.
Była już mowa o tym, że plastycy dość często posługiwali się formą łubka,
wkładając weń treści współczesne. W ten sposób powstawały bajki sowieckie
zwykle o wymowie aktualnej. Zaludniałyje postaci współczesne, często jednak
będące odpowiednikami bohaterów tradycyjnych baśni. Twórcy sowieccy po-
sługiwali się też atrybutami zapożyczonymi z dawnych bajek. Można by wy-
mienić wiele przykładów. Wart jest uwagi wykonany w 1920 r. przez Dmitrija
Moora plakat-łubek zatytułowany Radziecka rzepka2. Autor podzielił płaszczy-
1 Określenie „bajka" w niniejszych rozważaniach jest rozumiane szeroko i nie dotyczy tyl-
ko „tzw. bajek magicznych, bajek sensu stricto" jak to założył w swojej pracy Włodzi-
mierz Propp. (W Propp, Morfologia bajki, tłum. W Wojtyga-Zagórska, Warszawa 1976, s. 27).
Omówione poniżej ilustrowane historie najczęściej tylko nawiązują do klasycznych ba-
jek rosyjskich lub opowieści ludowych. Nawiązania te są jednak zwykle bardzo czytelne.
2 Por. Mastiera sowictskoj kańkatuiy. DmitrijMoor, oprać. I. A. Swindowa, Moskwa 1987, il. 56;
B. S. Butnik-Siwierskij, Sowictskijplakat epochigrażdanskoj wojny 1918-1921, Moskwa 1966,
kat. 605. Plakat ukazał się w nakładzie 50 tys. egzemplarzy.
114