DOI Page / Citation link:
https://doi.org/10.11588/diglit.17649#0210
ROZDZIAŁ VII
Opium dla ludu
Religia była dziedziną, w której wyjątkowo dramatycznie zaznaczyła się prze-
paść między okresem przed- i porewolucyjnym. Do 1917 r. Cerkiew prawo-
sławna w Rosji odgrywała ogromną rolę nie tylko w życiu religijnym, ale także
politycznym i społecznym. Nie ulega wątpliwości, że wierzący stanowili więk-
szość ludności kraju. Po przewrocie bolszewickim nowa władza natychmiast
wypowiedziała wojnę Cerkwi i ludziom wierzącym. Wybitny historyk amery-
kański tak ocenił działania bolszewików: „Komuniści zaatakowali przekonania
i praktyki religijne z gwałtownością nie notowaną od czasów Imperium Rzym-
skiego. Ich agresywny ateizm dotknął większość obywateli o wiele boleśniej niż
stłumienie wolności opinii czy narzucenie cenzury. Obok braków gospodar-
czych, żadna akcja rządu Lenina nie przyniosła większych cierpień całej lud-
ności, tak zwanym »masom« niż profanacja ich wierzeń religijnych, zamknię-
cie świątyń i maltretowanie duchowieństwa"1.
Represje dotknęły przede wszystkim Cerkiew prawosławną, ale nie ominę-
ły również innych wyznań2. Chodziło o całkowite wyeliminowanie religii z życia
kraju. Upraszczając, można powiedzieć, ze stosunek władzy bolszewickiej do
religii wynikał z połączenia marksowskiego materializmu z rosyjskim (inteli-
genckim) wolnomyślicielstwem, tradycyjnie wrogim wobec zawsze związanej
z caratem Cerkwi. Istotne znaczenie miały tez osobiste uprzedzenia Lenina,
który od wczesnej młodości był nie tylko ateistą, ale do spraw związanych z wia-
rą odnosił się z nieskrywaną nienawiścią. Po zdobyciu władzy bolszewicy za
wszelką cenę chcieli usunąć Cerkiew z życia kraju jako silną, a więc zagrażają-
cą im, instytucję polityczną i społeczną. Pragnęli też pozbyć się religii jako czyn-
nika sprawującego rząd dusz i wykorzenić wiarę, gdyż wierzący mogli być
w mniejszym lub większym stopniu niezależni od władzy świeckiej (zwłasz-
1 R. Pipes, Rnssia under the Bolslieuik Reginie, New York 1993, s. 337-338.
- Ibidem, rozdział pt. The Assanlt on Religion, passim.
160
Opium dla ludu
Religia była dziedziną, w której wyjątkowo dramatycznie zaznaczyła się prze-
paść między okresem przed- i porewolucyjnym. Do 1917 r. Cerkiew prawo-
sławna w Rosji odgrywała ogromną rolę nie tylko w życiu religijnym, ale także
politycznym i społecznym. Nie ulega wątpliwości, że wierzący stanowili więk-
szość ludności kraju. Po przewrocie bolszewickim nowa władza natychmiast
wypowiedziała wojnę Cerkwi i ludziom wierzącym. Wybitny historyk amery-
kański tak ocenił działania bolszewików: „Komuniści zaatakowali przekonania
i praktyki religijne z gwałtownością nie notowaną od czasów Imperium Rzym-
skiego. Ich agresywny ateizm dotknął większość obywateli o wiele boleśniej niż
stłumienie wolności opinii czy narzucenie cenzury. Obok braków gospodar-
czych, żadna akcja rządu Lenina nie przyniosła większych cierpień całej lud-
ności, tak zwanym »masom« niż profanacja ich wierzeń religijnych, zamknię-
cie świątyń i maltretowanie duchowieństwa"1.
Represje dotknęły przede wszystkim Cerkiew prawosławną, ale nie ominę-
ły również innych wyznań2. Chodziło o całkowite wyeliminowanie religii z życia
kraju. Upraszczając, można powiedzieć, ze stosunek władzy bolszewickiej do
religii wynikał z połączenia marksowskiego materializmu z rosyjskim (inteli-
genckim) wolnomyślicielstwem, tradycyjnie wrogim wobec zawsze związanej
z caratem Cerkwi. Istotne znaczenie miały tez osobiste uprzedzenia Lenina,
który od wczesnej młodości był nie tylko ateistą, ale do spraw związanych z wia-
rą odnosił się z nieskrywaną nienawiścią. Po zdobyciu władzy bolszewicy za
wszelką cenę chcieli usunąć Cerkiew z życia kraju jako silną, a więc zagrażają-
cą im, instytucję polityczną i społeczną. Pragnęli też pozbyć się religii jako czyn-
nika sprawującego rząd dusz i wykorzenić wiarę, gdyż wierzący mogli być
w mniejszym lub większym stopniu niezależni od władzy świeckiej (zwłasz-
1 R. Pipes, Rnssia under the Bolslieuik Reginie, New York 1993, s. 337-338.
- Ibidem, rozdział pt. The Assanlt on Religion, passim.
160