DOI article:
Popławska, Dorota: Piszczałka stroikowa z Novae
DOI Page / Citation link:https://doi.org/10.11588/diglit.41244#0119
Dorota Popławska
PISZCZAŁKA STROIKOWA Z NOYAE
W październiku 1965 r. odkryto w trakcie badań wykopaliskowych prowa-
dzonych w Novae instrument muzyczny wykonany z kości1. Jest to aerofon,
czyli instrument dęty. Źródłem dźwięku w aerofonach jest, zamknięty w pisz-
czałce, słup powietrza wprowadzony w drgania. Ze względu na sposób wzbu-
dzania dźwięku, instrument z Novae należy do aerofonów stroikowych.
Instrument odkryto w największym pomieszczeniu willi z portykami. Znajdo-
wała się ona w Sektorze Zachodnim, na obszarze odcinka IV. Aerofon wystąpił
w obrębie wnętrza G, na kwadracie II 398, na głębokości 220 cm, w warstwie
o dużej zawartości różnorodnej, przemieszanej ceramiki, m.in.: fragmentów
cegieł, naczyń zasobowych, malowanej ceramiki bułgarskiej. To przemieszanie
powstało najprawdopodobniej w wyniku prac rolnych i poszukiwań budulca2. W
tej sytuacji należy potraktować zabytek jako znalezisko luźne, pozbawione
kontekstu archeologicznego.
Instrument wykonano z części ulny, tzn. kości łokciowej łabędzia niemego
(Cygnus olor, Anatiadae) lub — z mniejszym prawdopodobieństwem — z kości
pelikana baby (Pelecanus onocrotalus, Pelecanidae). Świadczą o tym rozmiary,
masywność i krzywizna kości. Obydwa te gatunki należą do ptaków regularnie
gniazdujących bądź zlatujących w rejon dolnego Dunaju. Ich rozmieszczenie jest
jednak znacznie szersze: łabędź niemy występuje praktycznie w całej Europie,
wraz z zachodnią częścią Azji Mniejszej. Pelikan baba, który obecnie żyje na
Bałkanach, w Azji Mniejszej i Przedniej, był kiedyś liczniejszy i sięgał dalej w
głąb Europy. Kość lub instrument mogły równie dobrze pochodzić z okolic
Novae, jak i z wspomnianych miejsc występowania tych gatunków ptaków.
Opisywana kość została poddana obróbce mechanicznej, polegającej na obcięciu
nasad, wygładzeniu powierzchni, usunięciu występów kostnych związanych
z piórami, oczyszczeniu wnętrza trzonu i wycięciu otworów3.
Długość całkowita piszczałki wynosi 180 mm, średnica od 9,5 do 12 mm,
grubość kości od 1 do 2 mm (il. 1). Po stronie wierzchniej kości wywiercono
5 otworów palcowych (melodycznych). Rozmieszczono je następująco:
PISZCZAŁKA STROIKOWA Z NOYAE
W październiku 1965 r. odkryto w trakcie badań wykopaliskowych prowa-
dzonych w Novae instrument muzyczny wykonany z kości1. Jest to aerofon,
czyli instrument dęty. Źródłem dźwięku w aerofonach jest, zamknięty w pisz-
czałce, słup powietrza wprowadzony w drgania. Ze względu na sposób wzbu-
dzania dźwięku, instrument z Novae należy do aerofonów stroikowych.
Instrument odkryto w największym pomieszczeniu willi z portykami. Znajdo-
wała się ona w Sektorze Zachodnim, na obszarze odcinka IV. Aerofon wystąpił
w obrębie wnętrza G, na kwadracie II 398, na głębokości 220 cm, w warstwie
o dużej zawartości różnorodnej, przemieszanej ceramiki, m.in.: fragmentów
cegieł, naczyń zasobowych, malowanej ceramiki bułgarskiej. To przemieszanie
powstało najprawdopodobniej w wyniku prac rolnych i poszukiwań budulca2. W
tej sytuacji należy potraktować zabytek jako znalezisko luźne, pozbawione
kontekstu archeologicznego.
Instrument wykonano z części ulny, tzn. kości łokciowej łabędzia niemego
(Cygnus olor, Anatiadae) lub — z mniejszym prawdopodobieństwem — z kości
pelikana baby (Pelecanus onocrotalus, Pelecanidae). Świadczą o tym rozmiary,
masywność i krzywizna kości. Obydwa te gatunki należą do ptaków regularnie
gniazdujących bądź zlatujących w rejon dolnego Dunaju. Ich rozmieszczenie jest
jednak znacznie szersze: łabędź niemy występuje praktycznie w całej Europie,
wraz z zachodnią częścią Azji Mniejszej. Pelikan baba, który obecnie żyje na
Bałkanach, w Azji Mniejszej i Przedniej, był kiedyś liczniejszy i sięgał dalej w
głąb Europy. Kość lub instrument mogły równie dobrze pochodzić z okolic
Novae, jak i z wspomnianych miejsc występowania tych gatunków ptaków.
Opisywana kość została poddana obróbce mechanicznej, polegającej na obcięciu
nasad, wygładzeniu powierzchni, usunięciu występów kostnych związanych
z piórami, oczyszczeniu wnętrza trzonu i wycięciu otworów3.
Długość całkowita piszczałki wynosi 180 mm, średnica od 9,5 do 12 mm,
grubość kości od 1 do 2 mm (il. 1). Po stronie wierzchniej kości wywiercono
5 otworów palcowych (melodycznych). Rozmieszczono je następująco: